Định hình bản sắc văn hóa và văn minh ứng xử trên không gian số
Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định rõ nhiệm vụ phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, làm động lực cho sự phát triển bền vững. Trong bối cảnh Việt Nam có hơn 78 triệu người sử dụng Internet (chiếm gần 79% dân số) và nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế số nhanh nhất Đông Nam Á, không gian mạng đã thực sự trở thành môi trường sống thứ hai. Những năm qua, ngành văn hóa, thể thao và du lịch đã chứng kiến sự chuyển dịch sâu rộng. Từ chương trình chuyển đổi số di sản văn hóa Việt Nam đến các đề án du lịch thông minh, hàng trăm di tích quốc gia đặc biệt như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long hay Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đã được số hóa 3D, ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR/AR), thu hút hàng triệu lượt truy cập toàn cầu. Trong lĩnh vực du lịch, ứng dụng "Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel" cùng hệ thống thẻ Việt - một thẻ quốc gia đã kết nối hàng triệu du khách. Ở góc độ thể thao, sự cất cánh của e-Sports (thể thao điện tử) tại các kỳ SEA Games cùng các nền tảng truyền hình số phục vụ hàng chục triệu khán giả đã minh chứng cho sức lan tỏa mạnh mẽ của công nghệ.
Công dân số đang góp phần phát triển ngành Văn hoá, Thể thao và Du lịch trong kỷ nguyên mới
Tuy nhiên, hạ tầng công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng chỉ đóng vai trò là "phần cứng". "Phần mềm" quyết định sự thành bại chính là năng lực số và bản lĩnh số của mỗi công dân. Một công dân số trong lĩnh vực văn hóa không chỉ là người thụ hưởng di sản qua màn hình, mà phải là chủ thể sáng tạo, biết sử dụng công nghệ để quảng bá nét đẹp dân tộc ra thế giới. Trong du lịch, với hơn 85% du khách hiện nay tự tìm kiếm thông tin, đặt dịch vụ và chia sẻ trải nghiệm trên mạng, mỗi người dân chính là một "đại sứ số" góp phần định hình thương hiệu điểm đến quốc gia. Đối với thể thao, công dân số là người lan tỏa tinh thần thượng võ, cổ vũ văn minh cả trên khán đài lẫn trên các diễn đàn trực tuyến.
Công dân số đã, đang làm chủ Công nghệ trong các hoạt động trải nghiệm, giải trí
Môi trường số là sự nối dài của đời sống thực, nơi các giá trị đạo đức, pháp lý và chuẩn mực văn hóa cần được tôn trọng tối đa. Trước sự xâm nhập của tin giả, các nội dung bẩn, sự lệch chuẩn hành vi hay nguy cơ xâm phạm bản quyền tác tác phẩm nghệ thuật, công dân số chính là "màng lọc" tự nhiên đầu tiên. Việc triển khai Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội do Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành, cùng bộ quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành, đã tạo hành lang chuẩn mực. Sự tử tế, ý thức thượng tôn pháp luật, tinh thần cảnh giác trước thông tin độc hại và trách nhiệm bảo vệ chủ quyền văn hóa quốc gia trên không gian mạng của mỗi cá nhân chính là thước đo chiều sâu văn hóa của một dân tộc trong kỷ nguyên số.
Thu hẹp khoảng cách thụ hưởng và tạo động lực phát triển bền vững
Một trong những mục tiêu cốt lõi của chiến lược chuyển đổi số quốc gia là đảm bảo tính bao trùm, "không để ai bị bỏ lại phía sau". Trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch, việc phát triển công dân số chính là con đường ngắn nhất để thu hẹp khoảng cách thụ hưởng văn hóa giữa các vùng miền, từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi lên vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Thực tiễn triển khai hơn 74.000 "Tổ công nghệ số cộng đồng" trên khắp 63 tỉnh, thành phố (nay là 34 tỉnh, thành phố) với gần 350.000 lực lượng nòng cốt đã mang lại những kết quả rõ rệt. Những người trẻ nhiệt huyết đã "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để không chỉ hướng dẫn bà con nông dân thanh toán không dùng tiền mặt hay sử dụng dịch vụ công, mà còn giúp đồng bào các dân tộc thiểu số biết đưa hình ảnh lễ hội, làn điệu dân ca, sản phẩm OCOP và mô hình du lịch cộng đồng (homestay) lên các nền tảng mạng xã hội như TikTok, YouTube, Facebook.
Ngành Thể dục Thể thao Việt Nam gần đây đã tổ chức các Hội thảo quốc tế về kinh tế số, tổ chức giải đấu theo xu hướng số hoá...
Sự gia tăng của các "công dân số nông thôn" đã biến di sản và văn hóa bản địa thành tài sản kinh tế thực sự. Nhờ công nghệ, nhiều bản làng miền núi xa xôi đã đón hàng vạn lượt du khách trong và ngoài nước, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn và nâng tỷ trọng đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa vào GDP quốc gia đạt mức 7% trong giai đoạn tới. Đồng thời, nền tảng số cũng giúp người dân ở những vùng khó khăn nhất được thưởng thức các chương trình nghệ thuật đỉnh cao, truy cập thư viện điện tử, luyện tập thể thao theo các giáo trình trực tuyến và tiếp cận kiến thức văn hóa hoàn toàn bình đẳng.
Các Hội thảo về chuyển đổi số luôn nhận được sự quan tâm của đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia
Xây dựng thế hệ công dân số toàn diện là một chiến lược dài hạn, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường và toàn xã hội. Năng lực số cần được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông một cách bài bản, gắn liền với giáo dục thẩm mỹ, đạo đức số và lòng tự tôn dân tộc. Bước vào kỷ nguyên vươn mình, khi mỗi người dân Việt Nam tự trang bị cho mình kỹ năng công nghệ hiện đại, một tâm thế chủ động cùng bản lĩnh văn hóa vững vàng, chúng ta sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp to lớn. Chính tập hợp những công dân số văn minh, sáng tạo ấy sẽ đưa nền văn hóa, thể thao và du lịch Việt Nam cất cánh, khẳng định tự hào vị thế dân tộc trên bản đồ phát triển toàn cầu.
M.Khang, Ảnh: ST