Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hoạt động thể lực được hiểu là mọi chuyển động của cơ thể do các cơ xương tạo ra và đòi hỏi tiêu hao năng lượng. Hoạt động thể lực bao gồm vận động trong thời gian giải trí, di chuyển giữa các địa điểm, hoạt động nghề nghiệp và sinh hoạt gia đình. Các hình thức vận động phổ biến gồm đi bộ, đi xe đạp, thể dục thể thao, vui chơi giải trí chủ động và có thể được thực hiện ở nhiều cấp độ kỹ năng, phù hợp với nhiều đối tượng. Cả hoạt động thể lực cường độ trung bình và cường độ mạnh đều mang lại lợi ích cho sức khỏe.
Hoạt động thể lực góp phần phòng ngừa bệnh không lây nhiễm
Đối với người trưởng thành, hoạt động thể lực thường xuyên góp phần phòng ngừa và quản lý các bệnh không lây nhiễm như bệnh tim mạch, ung thư và đái tháo đường. Theo WHO, thiếu vận động thể lực là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến tử vong do các bệnh không lây nhiễm. Những người không hoạt động thể lực đầy đủ có nguy cơ tử vong cao hơn từ 20% đến 30% so với những người hoạt động đầy đủ.
Hoạt động thể lực thường xuyên đối với người trưởng thành và người cao tuổi còn gắn với việc giảm nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân, giảm nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch, giảm tỷ lệ mắc mới tăng huyết áp, ung thư tại các vị trí đặc thù và đái tháo đường típ 2. Đồng thời, hoạt động thể lực góp phần giảm các sự cố té ngã và cải thiện nhiều chỉ số sức khỏe.
Những lợi ích này cho thấy việc duy trì hoạt động thể lực thường xuyên có vai trò quan trọng trong nâng cao sức khỏe, phòng ngừa bệnh tật và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.
Lợi ích đối với sức khỏe tinh thần, não bộ và giấc ngủ
Không chỉ tác động đến sức khỏe thể chất, hoạt động thể lực thường xuyên còn mang lại những lợi ích rõ rệt đối với sức khỏe tinh thần. Theo WHO, đối với người trưởng thành và người cao tuổi, hoạt động thể lực góp phần cải thiện sức khỏe tinh thần, chức năng nhận thức và giấc ngủ.
Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, hoạt động thể lực góp phần cải thiện thể lực, sức khỏe tim mạch - chuyển hóa, sức khỏe hệ xương, kết quả nhận thức và sức khỏe tinh thần, đồng thời giúp giảm lượng mỡ trong cơ thể. Hoạt động thể lực cũng hỗ trợ quá trình tăng trưởng, phát triển cơ bắp lành mạnh và cải thiện sự phát triển vận động, nhận thức.
Đối với người cao tuổi, việc duy trì hoạt động thể lực thường xuyên còn góp phần cải thiện chức năng nhận thức, giấc ngủ và giảm nguy cơ té ngã, qua đó hỗ trợ duy trì sức khỏe và khả năng vận động.
Hoạt động thể lực cần được duy trì ở mọi lứa tuổi
WHO nhấn mạnh nguyên tắc vận động thể lực ở bất kỳ mức độ nào đều tốt hơn là không vận động; mọi hình thức vận động thể lực đều có giá trị. Đồng thời, tất cả các nhóm tuổi cần hạn chế thời gian ngồi, nằm thụ động và việc tăng cường sức mạnh cơ bắp mang lại lợi ích cho mọi đối tượng.
Theo WHO, tình trạng thiếu vận động thể lực hiện vẫn phổ biến trên phạm vi toàn cầu. Gần một phần ba, tương đương 31% dân số trưởng thành trên thế giới, tương ứng khoảng 1,8 tỷ người trưởng thành, không đáp ứng khuyến nghị toàn cầu về hoạt động thể lực. Đối với thanh thiếu niên trong độ tuổi 11–17, tỷ lệ thiếu vận động thể lực lên tới 81%.
Thực trạng này đặt ra yêu cầu tăng cường các giải pháp tạo điều kiện để người dân tham gia hoạt động thể lực thường xuyên, phù hợp với từng nhóm tuổi và điều kiện thực tế.
Tăng cường hoạt động thể lực cần sự phối hợp liên ngành
WHO cho rằng việc nâng cao mức độ hoạt động thể lực đòi hỏi sự cam kết và nguồn lực đầu tư, sự đổi mới và đóng góp của các tổ chức phi nhà nước, sự phối hợp, liên kết liên ngành cùng công tác hướng dẫn, giám sát thường xuyên.
Kế hoạch hành động toàn cầu của WHO về hoạt động thể lực đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm tạo thêm cơ hội để người dân duy trì vận động thường xuyên. Trong đó có việc bảo đảm điều kiện cho hoạt động đi bộ, đạp xe và các phương tiện giao thông phi cơ giới; tăng cường cơ hội hoạt động thể lực tại trường học, nơi làm việc, cơ sở trông giữ trẻ em và trong hệ thống cung ứng dịch vụ y tế; mở rộng khả năng tiếp cận và nâng cao năng lực đáp ứng của hạ tầng thể thao cộng đồng và các không gian công cộng ngoài trời.
Việc triển khai hiệu quả các chính sách nâng cao mức độ hoạt động thể lực cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và cơ quan quản lý nhà nước ở các cấp, trong đó có các lĩnh vực y tế, giao thông vận tải, giáo dục, lao động - việc làm, thể dục - thể thao, văn hóa - giải trí và quy hoạch đô thị. Đồng thời, cần huy động sự tham gia của các tổ chức, lĩnh vực và các bên liên quan nhằm tổ chức thực hiện những chính sách, giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và bản sắc văn hóa của từng quốc gia.
Thúc đẩy toàn dân tích cực tham gia hoạt động thể lực
Từ những lợi ích được WHO xác định, tăng cường hoạt động thể lực là một nội dung có ý nghĩa đối với công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe người dân. Việc tạo điều kiện để mọi người dân có cơ hội vận động thường xuyên, an toàn và thuận lợi cần được thực hiện đồng bộ, gắn với các chính sách và giải pháp phù hợp ở từng cấp, từng lĩnh vực.
WHO nhấn mạnh cần ưu tiên các giải pháp giải quyết tình trạng bất bình đẳng trong tiếp cận hoạt động thể lực, đồng thời thúc đẩy, tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích toàn dân tích cực tham gia hoạt động thể lực. Đây là cơ sở để tăng cường nhận thức về vai trò của vận động thường xuyên, từng bước hình thành điều kiện thuận lợi để hoạt động thể lực trở thành một phần trong đời sống của người dân.
Nguyễn Khang (Theo https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity)