Ông Lê Minh Hà - Giám đốc Trung tâm Phòng Chống Doping Việt Nam (Ảnh: NVCC)
Thưa ông, trước thềm ASIAD 20, Trung tâm Phòng Chống Doping Việt Nam đã triển khai những công việc cụ thể nào để bảo đảm các VĐV Việt Nam được chuẩn bị đầy đủ về kiến thức, hồ sơ y tế và các yêu cầu liên quan đến phòng, chống Doping, qua đó tuân thủ các quy định của WADA và Hội đồng Olympic châu Á (OCA)?
Ngay từ đầu năm 2026, Trung tâm đã tham mưu Cục Thể dục Thể thao Việt Nam ban hành Quyết định 230/QĐ-TDTTVN ban hành ngày 06 tháng 2 năm 2026 Quy định khung tiêu chuẩn tuyển chọn HLV, VĐV đội tuyển thể thao quốc gia. Theo đó, các HLV, VĐV được triệu tập vào đội tuyển/tuyển trẻ quốc gia đều phải học và được cấp Chứng chỉ ADEL giáo dục PCDP do WADA thiết kế và ban hành. Bên cạnh đó, tháng 3/2026, Trung tâm cũng đã mở lớp bồi dưỡng kiến thức phòng, chống Doping cho các cán bộ, bác sỹ tại các Trung tâm Huấn luyện Thể thao quốc gia về những cập nhật quy định mới cho Bộ luật Phòng chống Doping 2027 (có hiệu lực từ 1/1/2027) cũng như cách hướng dẫn VĐV, HLV thực hiện đăng ký tài khoản ADEL và triển khai học tập đồng bộ tại các Trung tâm. Đoàn Thể thao Việt Nam tham dự ASIAD 20 không chỉ có các đội tuyển tập huấn tại các Trung tâm Huấn luyện Thể thao quốc gia mà còn có các đội tuyển do các Liên đoàn thể thao quốc gia (như: MMA, Esports, Teqball...) cử đi. Bởi vậy, chúng tôi cũng đã có văn bản đôn đốc các phòng chuyên môn, thông báo tới các Liên đoàn thể thao quốc gia chủ động liên hệ với Trung tâm để được hướng dẫn thực hiện học và được cấp chứng nhận ADEL, đảm bảo quy định của BTC tham dự ASIAD 20.
Hiện nay công tác phòng, chống Doping chuyển từ “kiểm tra và xử phạt” sang “giáo dục và phòng ngừa”, Trung tâm đã triển khai những giải pháp cụ thể nào để nâng cao nhận thức và giúp VĐV, HLV chủ động phòng tránh nguy cơ vi phạm, thưa ông?
Thông điệp của WADA là giáo dục trước, kiểm tra sau và được phổ biến rộng rãi tới các Tổ chức Phòng chống Doping quốc gia và Liên đoàn Thể thao quốc tế. VADA ngay từ sớm, chủ động triển khai công tác giáo dục, phổ biến kiến thức Phòng chống Doping tới đội tuyển quốc gia cũng như các cơ sở đào tạo thể thao trên khắp cả nước. Ngoài các buổi giáo dục trên lớp, chúng tôi cũng đã sản xuất 03 sản phẩm giáo dục truyền thông, bao gồm: Tài liệu Kiến thức cơ bản Phòng chống Doping quốc gia dưới dạng File PDF để các VĐV, HLV, Bác sĩ dễ dàng tra cứu mọi lúc, mọi nơi bằng điện thoại thông minh hay máy tính bảng; Thiết kế bộ 08 Poster với các chủ đề Phòng chống Doping với hình ảnh bắt mắt, dễ hiểu để các Trung tâm Huấn luyện Thể thao quốc gia có thể in, treo tại các vị trí như: Phòng tập, sảnh chờ cầu thang, khu nhà ở, nhà ăn ... để các HLV, VĐV dễ dàng tiếp cận, không bị bó hẹp về không gian, thời gian. Đặc biệt, VADA cũng đã ra mắt 07 Video ngắn bằng AI các nội dung Phòng chống Doping với hình ảnh, hiệu ứng âm thanh, thu hút người xem, dễ dàng lan tỏa trên môi trường mạng xã hội, phù hợp với thị hiếu của giới trẻ. Như vậy, không chỉ các VĐV của chúng ta, mà cả các bạn trẻ ngày nay cũng có thể hiểu phần nào về công tác phòng ngừa Doping, giá trị thể thao sạch được lan tỏa, ý nghĩa.
Thưa ông, một trong những vấn đề thường khiến VĐV và người hâm mộ lo lắng là trường hợp VĐV mắc bệnh, nhưng thuốc điều trị lại chứa chất nằm trong danh mục cấm. Ông có thể giải thích rõ hơn về quy trình xin miễn trừ do điều trị (TUE) và VĐV cần làm gì để tránh rơi vào tình trạng “vi phạm ngoài ý muốn”?
Quy trình Miễn trừ do điều trị (TUE) là một trong những quy định mà WADA đã thực hiện đảm bảo quyền lợi cho các VĐV được tập luyện và thi đấu công bằng khi họ có các bệnh lý hoặc trường hợp điều trị khẩn cấp. Hay nói một cách khác, TUE là giấy phép cho các VĐV được sử dụng chất cấm hoặc phương pháp cấm nằm trong Danh mục cấm vì mục đích y tế chính đáng. Để được cấp TUE, VĐV cần phải nộp “Đơn xin miễn trừ” cho Tổ chức tương ứng với Giải đấu mà VĐV sẽ tham dự. Để hồ sơ được duyệt, phải đáp ứng 4 tiêu chí: Sức khỏe sẽ bị tổn hại nghiêm trọng nếu không dùng thuốc; việc điều trị không làm tăng thành tích vượt mức sức khỏe bình thường; không có phương pháp thay thế nào khác ngoài chất cấm này; tình trạng bệnh không phải là hậu quả của việc dùng chất cấm trước đó.
Bên cạnh đó, Quy trình xin TUE gồm 5 bước: Tra cứu danh mục cấm mới nhất; thảo luận kỹ với bác sỹ về thuốc thay thế; tập hợp bằng chứng y khoa gồm kết quả cận lâm sàng, chẩn đoán chi tiết; hoàn thiện mẫu TUE theo chuẩn của WADA; nộp hồ sơ sớm nhất có thể, tốt nhất là trước giải đấu 30 ngày. Một trong những điều VĐV luôn phải ghi nhớ đó là “Trách nhiệm nghiêm ngặt”, nghĩa là VĐV phải chịu trách nhiệm về bất kỳ chất cấm nào được tìm thấy trong cơ thể của họ, bất kể nó đến bằng cách nào hoặc liệu VĐV đó có ý định gian lận hay không ngay cả khi đó là đơn thuốc của bác sỹ hay HLV đưa cho VĐV sử dụng. Do đó, VĐV cần phải tra cứu hoạt chất của thuốc, trao đổi, xin ý kiến bác sỹ trước khi sử dụng. Ngoài ra, vô ý sử dụng các thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, sử dụng thực phẩm đường phố kém an toàn vệ sinh, ô nhiễm bởi các chất tạo nạc... cũng có thể xuất hiện chất cấm trong mẫu thử của VĐV. Do đó, VĐV cần phải nhận thức rõ về trách nhiệm bản thân trong suốt quá trình tập luyện, sinh hoạt và tự trang bị, trau dồi kiến thức Phòng chống Doping, tra cứu tài liệu thông qua Website: vada.org.vn để tìm hiểu thêm.
Tại ASIAD 20, Trung tâm Phòng Chống Doping Việt Nam sẽ đóng vai trò như thế nào trong việc phối hợp, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các VĐV Việt Nam?
Tổ chức Phòng chống Doping mỗi quốc gia có trách nhiệm phối hợp với Ban tổ chức các Đại hội lớn như Thế vận hội Olympic, ASIAD trang bị kiến thức Phòng chống Doping cho VĐV, HLV và Bác sỹ tham gia Đoàn thể thao. Ngoài ra, cũng phải tiến hành lẫy mẫu ngoài thi đấu đối với các VĐV/môn thi đấu theo bảng đánh giá các môn có nguy cơ cao vi phạm Doping hoặc theo đề nghị của Ban tổ chức. Tại ASIAD 20 lần này, Ban tổ chức cũng đặc biệt lưu ý các VĐV đều phải cung cấp thông tin trên tài khoản ADAMS để có thể lấy mẫu thử bất kể khi nào trong quá trình tham dự ASIAD. Do vậy, VADA luôn lưu ý các VĐV của chúng ta về việc sẵn sàng cung cấp mẫu thử mọi lúc, mọi nơi; phối hợp với các nhân viên lấy mẫu (DCO) và hiểu rõ trách nhiệm và quyền lợi trong quá trình cung cấp mẫu. VADA có trách nhiệm hướng dẫn đảm bảo các quy định của Ban tổ chức về Phòng chống Doping cho VĐV, HLV, Bác sĩ của Đoàn Thể thao Việt Nam trước khi lên đường thi đấu.
Ông có thể cho biết, trong thời gian tới, Trung tâm có kế hoạch như thế nào để tăng cường kiểm tra ngoài thi đấu và giáo dục phòng, chống Doping đối với các VĐV thuộc nhóm trọng điểm?
VADA hàng năm đều thiết lập nhóm RTP (nhóm VĐV được đăng ký) theo quy định quốc tế. Các VĐV này không nằm ngoài các VĐV trọng điểm của thể thao Việt Nam, do đó luôn được hỗ trợ, trang bị kiến thức Phòng chống Doping, đảm bảo tuân thủ quy định quốc tế. Các VĐV vào nhóm RTP quốc gia hay quốc tế đều vinh dự khi được lựa chọn, hiểu rõ và nâng cao trách nhiệm bản thân trong việc bảo vệ thể thao sạch, là niềm tin và sự kỳ vọng của đại diện thể thao Việt Nam. VĐV RTP được lấy mẫu ngoài thi đấu tối thiểu 03 lần/năm thông qua ứng dụng Whereabout được khai báo cụ thể lịch trình di chuyển, nơi ở/tập luyện, khung thời gian 60 phút/mỗi ngày; được cơ quan có thẩm quyển quản lý và tiến hành lấy mẫu kiểm tra bất kể khi nào, ở đâu.
Để các VĐV vừa chủ động bảo vệ mình trước những nguy cơ doping và hướng tới một kỳ Đại hội thành công, với cương vị là người đứng đầu Trung tâm Phòng Chống Doping Việt Nam, ông muốn nhắn nhủ điều gì tới các VĐV đoàn thể thao Việt Nam?
Hãy luôn chủ động tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu được công bố rộng rãi trên Website của VADA, trên các nền tảng số của WADA. Đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi khi gặp phải những khó khăn trong quá trình học tập. Chia sẻ với HLV những khó khăn trong quá trình tập luyện, những giai đoạn dễ bị tổn thương như: Gặp phải chấn thương, áp lực thành tích, kỳ vọng của những người thân... để có được những lời khuyên, hướng dẫn tích cực nhất. Và đặc biệt lưu ý ưu tiên thực phẩm, chế độ dinh dưỡng và hồi phục là giải pháp tốt nhất trong quá trình tập luyện để đi đến thành công.
Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
VD thực hiện!