Sau mỗi kỳ Olympic, số lượng vận động viên đã giải nghệ chiếm từ 15% đến 40%, những năm không có Đại hội thể thao toàn quốc tỷ lệ vận động viên chuyên nghiệp rút lui lên tới 25%. Rất ít vận động viên được công chúng biết đến, đại đa số các vận động viên chỉ là “đối tác đấu tập” - trong sự nghiệp, họ không có sân khấu và cơ hội thể hiện mình. Điều đáng tiếc hơn nữa là khoảng 80% vận động viên đã giải nghệ đang phải đối mặt với các vấn đề sinh tồn ở mức độ khác nhau như thất nghiệp, chấn thương và nghèo đói. Hầu hết các vận động viên đều có trình độ học vấn thấp, thiếu kinh nghiệm xã hội, thiếu kỹ năng chuyên môn ngoại trừ thể thao. Tập luyện với cường độ cao để lại nhiều chấn thương, đây đều là những yếu tố cản trở quá trình chuyển hóa suôn sẻ của họ. Chấn thương thể thao là mối nguy hiểm tiềm ẩn lớn nhất trong các môn thể thao cạnh tranh, chấn thương thể thao đặc biệt nghiêm trọng ở các vận động viên đã giải nghệ, vì vậy Trung Quốc đã phát triển hệ thống bảo hiểm đặc biệt dành cho các VĐV thể thao thành tích cao.
Chính sách bảo hiểm cho VĐV
Nghiêm túc thực hiện công tác an sinh xã hội cho vận động viên
Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, các cơ quan thể thao, tài chính, an sinh lao động các cấp phải theo nguyên tắc quản lý lãnh thổ, từng bước đưa các vận động viên vào các đội thể thao thành tích cao (sau đây gọi tắt là “vận động viên”) vào phạm vi bảo hiểm xã hội của địa phương và Giải quyết thỏa đáng các vấn đề bảo hiểm xã hội như điều trị y tế và chấn thương liên quan đến công việc cho các vận động viên không tham gia tập luyện thử nghiệm (sau đây gọi là "vận động viên tập thử"), đồng thời thiết lập chế độ bảo hiểm xã hội cơ bản hoàn chỉnh hồ sơ cho vận động viên. Sau khi các vận động viên giải nghệ, hệ thống bảo hiểm xã hội của đơn vị mới sẽ được triển khai.
Bảo hiểm hưu trí cơ bản, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm tai nạn lao động cho vận động viên
1. Vấn đề bảo hiểm xã hội đối với vận động viên tập luyện
Trong thời gian tập huấn thử cho vận động viên tập luyện, mỗi đơn vị huấn luyện phải đến cơ quan bảo hiểm xã hội địa phương để làm thủ tục tham gia bảo hiểm y tế cơ bản và bảo hiểm tai nạn lao động trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày tập thử do đơn vị nơi đào tạo thử chi trả, người lao động không đóng phí cá nhân và không mở tài khoản cá nhân tham gia bảo hiểm y tế cơ bản thì được hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội tương ứng trong thời gian đóng. Bắt đầu từ tháng tiếp theo sau khi việc tập luyện thử của các vận động viên không được chuyển về cơ sở dừng lại, đơn vị sẽ không đóng phí bảo hiểm y tế cơ bản và phí bảo hiểm tai nạn lao động nữa. Nếu vận động viên thử việc có chủ sử dụng lao động thì tiếp tục tham gia bảo hiểm xã hội và được hưởng các chế độ theo quy định tại chủ sử dụng lao động ban đầu.
2. Bảo hiểm thương tích liên quan đến công việc
Các cơ quan liên quan ở các cấp cần tích cực hợp tác để đưa các vận động viên vào phạm vi bảo hiểm thương tích liên quan đến lao động tại địa phương càng sớm càng tốt, đánh giá lại tình trạng thương tật của vận động viên được các cơ quan quản lý thể thao các cấp đánh giá ban đầu và xác định những người đáp ứng điều kiện được tham gia bảo hiểm được hưởng chế độ bảo hiểm tai nạn lao động theo quy định. Các bộ phận lao động và an ninh ở tất cả các cấp cần xác định hợp lý mức thanh toán bảo hiểm thương tích liên quan đến công việc cho các đơn vị thể thao trong khu vực và bổ sung các chuyên gia y học thể thao một cách thích hợp vào cơ sở dữ liệu chuyên gia thẩm định thương tích liên quan đến công việc. Trong tương lai, sở lao động và an sinh xã hội sẽ chịu trách nhiệm xác định mức độ khuyết tật của vận động viên, sở thể thao các cấp sẽ không tiếp tục giám định mức độ khuyết tật của vận động viên nữa. Cục Quản lý thể thao phải phối hợp với các cơ quan quản lý lao động, an sinh xã hội tích cực nghiên cứu phương pháp điều trị phục hồi thể thao cho vận động viên.
3. Bảo hiểm hưu trí cơ bản
Trước khi vận động viên tham gia bảo hiểm hưu trí cơ bản, bất kỳ thời gian nào có thể được tính là thời gian phục vụ liên tục theo quy định quốc gia có liên quan đều có thể được coi là thời gian thanh toán của vận động viên. Vận động viên thử nghiệm không cần phải tham gia bảo hiểm hưu trí cơ bản trong thời gian tập huấn thử nghiệm (VĐV dự bị). Sau khi trở thành vận động viên chính thức, đơn vị của họ phải làm thủ tục đăng ký bảo hiểm cho họ kịp thời bắt đầu từ tháng họ trở thành vận động viên chính thức, và đóng lại một lần để tính thâm niên, đóng bảo hiểm hưu trí cơ bản trong thời gian thử việc. Nếu vận động viên đang tập luyện thử nghiệm được chuyển đổi thành vận động viên tại cơ sở thì thời gian tập luyện thử nghiệm liên tục ban đầu có thể được tính là thời gian phục vụ liên tục; nếu vận động viên tập luyện thử nghiệm không được chuyển đổi thành vận động viên tại cơ sở thì thời gian huấn luyện thử nghiệm ban đầu sẽ không được tính là thời gian phục vụ liên tục.
4. Bảo hiểm y tế cơ bản
Các vận động viên và đơn vị của họ phải tham gia bảo hiểm y tế cơ bản cho nhân viên theo quy định của quốc gia và địa phương có liên quan và đóng phí bảo hiểm theo yêu cầu. Trên cơ sở tham gia bảo hiểm y tế cơ bản, có thể thiết lập bảo hiểm y tế bổ sung cho vận động viên nếu có điều kiện. Tất cả các cơ sở y tế thể thao đủ tiêu chuẩn nên tích cực nộp đơn xin cấp chứng chỉ của các cơ sở y tế được chỉ định cho bảo hiểm y tế cơ bản dành cho nhân viên thành thị để tạo điều kiện thuận lợi cho việc chẩn đoán và điều trị gần đó cho các vận động viên.
5. Bảo hiểm thất nghiệp
Vận động viên và đơn vị của mình có trách nhiệm tham gia bảo hiểm thất nghiệp theo “Quy định về bảo hiểm thất nghiệp” và thực hiện nghĩa vụ đóng theo quy định. Người sử dụng lao động và vận động viên phải đến cơ quan lao động và an sinh xã hội địa phương để đăng ký trong vòng 7 ngày kể từ ngày chấm dứt hoặc chấm dứt quan hệ lao động (việc làm). Vận động viên đã giải nghệ không có việc làm có thể sử dụng giấy chứng nhận chấm dứt hoặc chấm dứt quan hệ lao động (việc làm) do đơn vị ban đầu cấp để đăng ký thất nghiệp tại cơ quan lao động và an sinh xã hội nơi cư trú và được hưởng các dịch vụ việc làm tương ứng. Nếu đáp ứng đủ các điều kiện quy định tại “Quy chế bảo hiểm thất nghiệp” thì cơ quan bảo hiểm thất nghiệp có trách nhiệm chi trả bảo hiểm thất nghiệp đầy đủ, kịp thời.
6. Căn cứ và tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội của vận động viên
Cơ sở và tỷ lệ thanh toán cho vận động viên tham gia bảo hiểm xã hội sẽ được thực hiện theo các chính sách và quy định có liên quan của quốc gia và địa phương. Trường hợp cơ sở đóng bảo hiểm hưu trí cơ bản của cá nhân thấp hơn 60% mức lương bình quân của người lao động tại địa phương thì tỷ lệ đóng là 60% mức lương bình quân của người lao động tại địa phương, nếu vượt quá 300% mức lương bình quân của người lao động tại địa phương lao động, tỷ lệ đóng là 300% mức lương bình quân tháng của lao động tại chỗ.
7. Chuyển giao quan hệ bảo hiểm xã hội khi vận động viên giải nghệ
Khi vận động viên nghỉ hưu, đơn vị của họ phải thực hiện theo quy định của Bộ Lao động và An sinh xã hội và các cơ quan ban ngành khác về “Thông báo xử lý quan hệ an sinh xã hội khi người lao động di chuyển giữa cơ quan nhà nước và doanh nghiệp” (Bộ Lao động và An sinh xã hội [2006] [ Số 13) Các mối quan hệ bảo hiểm xã hội khác nhau của các vận động viên sẽ được chuyển giao tương ứng.
TS. Vũ Hồng Thái - Trường ĐH Sư phạm TDTT TP.HCM
]