Từ lời vận động đến không gian sống thực tế
Cách đây gần 7 tháng, ngày 28/3, tại lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành thể dục thể thao (TDTT) Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị phát động mạnh mẽ phong trào “mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên”, đồng thời đặt ra yêu cầu quy hoạch đất, tạo không gian vận động và tận dụng cơ sở vật chất sẵn có.
Tại buổi làm việc ngày 2/10 với Đảng ủy Chính phủ và Đảng ủy Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về phát triển TDTT trong giai đoạn mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tiếp tục yêu cầu bố trí không gian vận động, quỹ đất thể thao trong quy hoạch khu công nghiệp, khu đô thị, khu dân cư mới; quản lý, khai thác hiệu quả thiết chế thể thao công (Thông báo 194-TB/VPTW).
Đạp xe giữa không gian xanh tại Van Phuc City (Ảnh: VPG)
Sự tiếp nối trong các chỉ đạo trên cho thấy một định hướng nhất quán: xây dựng thói quen rèn luyện cần đi cùng những điều kiện để mọi người có thể thực hiện. Quỹ đất dành cho thể thao, vì vậy, mang ý nghĩa đầu tư cho sức khỏe, nguồn nhân lực và tương lai cộng đồng.
Ngày 10/10 vừa qua, phong trào toàn dân tập luyện thể thao đã được chính thức phát động tại Hà Nội, kết nối với tất cả các tỉnh, thành trong cả nước. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà thay mặt lãnh đạo Đảng và Nhà nước đọc lời phát động. Sau sự kiện này, sức lan tỏa cần được tiếp tục bằng những thay đổi trong đời sống hằng ngày. Chẳng hạn, một người chọn đi bộ cần tuyến đường an toàn; một học sinh thích bóng rổ cần sân tập; một nhóm người cao tuổi muốn tập dưỡng sinh cần khoảng không gian thuận tiện… Với mỗi người dân, phong trào chỉ trở nên gần gũi và thiết thực khi họ có thể bước ra khỏi nhà và bắt đầu vận động với đầy đủ điều kiện bảo đảm.
Mỗi người cần chủ động thu xếp thời gian, lựa chọn cách tập phù hợp. Nhưng khả năng thực hiện còn phụ thuộc vào nơi cư trú, thu nhập, giờ làm việc và điều kiện đi lại. Người công nhân tan ca muộn khó duy trì tập luyện nếu sân tập ở quá xa hoặc chỉ mở cửa trong giờ hành chính. Bởi vậy, điều kiện tập luyện cần được tính ngay trong quá trình phát triển khu dân cư, cùng với trường học, giao thông và dịch vụ thiết yếu. Khi nhà cửa đã được xây dựng, dân số đã tập trung đông, việc tìm thêm đất cho TDTT sẽ khó hơn nhiều.
Một đô thị phát triển theo chiều cao càng cần quan tâm đến không gian sinh hoạt trên mặt đất. Số cư dân tăng lên đòi hỏi sân chơi, đường đi bộ và điểm tập tương xứng. Những khoảng trống ấy góp phần tạo nên giá trị lâu dài của nơi ở.
Những “con số biết nói”
Theo thống kê đất đai năm 2025 được phê duyệt tại Quyết định 2499/QĐ-BNNMT, cả nước có 21.975 ha đất xây dựng cơ sở TDTT. Trong đó, Hà Nội có 1.684 ha, TPHCM 1.433 ha, Đà Nẵng 1.034 ha, Hải Phòng 1.319 ha… Cần lưu ý, TPHCM, Đà Nẵng và Hải Phòng được thống kê theo địa giới sau sắp xếp, và tổng diện tích của một thành phố mở rộng chưa phản ánh điều kiện tập luyện tại từng khu dân cư.
Lấy diện tích đất TDTT chia cho dân số khoảng 8,86 triệu người, Hà Nội đạt xấp xỉ 1,9 m²/người. Với dân số trung bình năm 2025 khoảng 13,8 triệu, TPHCM đạt khoảng 1,04 m²/người. Những con số ấy nói lên điều gì? Trong Quy hoạch cơ sở vật chất kỹ thuật TDTT quốc gia năm 2013, mục tiêu đến năm 2020 từng đặt ở mức 3,5–4 m² đất dành cho hoạt động TDTT/người – cao hơn nhiều so với số liệu hiện trạng. Mốc này cũng gợi mở nhu cầu cần tiếp tục mở rộng không gian vận động cho nhân dân.
“Chiến lược phát triển TDTT đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” cũng nhấn mạnh độ phủ thiết chế: 100% cấp xã có thiết chế thể thao hoặc văn hóa – thể thao đạt tiêu chí; hầu hết khu dân cư có thiết chế hoặc điểm tập công cộng.
Thực tế ở Hà Nội cho thấy vấn đề rõ hơn những số liệu bình quân. Tại nhiều khu dân cư, nhất là nơi tập trung nhà cao tầng, tìm chỗ để xe đã khó, nói gì đến chỗ tập luyện cho mọi người. Báo chí từng phản ánh trẻ em tại không ít sân chung cư đạp xe, đá bóng, đánh cầu lông ngay cạnh những ô tô gửi suốt ngày đêm. Một khoảng sân phải chia sẻ cho nhiều nhu cầu như vậy thì thật khó bảo đảm đầy đủ điều kiện vận động an toàn!
Từ thực trạng ấy, việc mở rộng quỹ đất TDTT cần được đặt trong tầm nhìn phát triển con người và quy hoạch đô thị. Một thành phố đáng sống cần tạo điều kiện để cư dân duy trì sức khỏe trong suốt cuộc đời.
Bởi vậy, trước hết, quy hoạch của các địa phương (từ cấp tỉnh, thành tới từng xã, phường, thậm chí là từng khu dân cư) đều cần tính đến nhu cầu vận động theo quy mô dân số, cơ cấu tuổi và nhịp sống. Quỹ đất thể thao cần được nhìn nhận như tài sản phục vụ nhiều thế hệ. Giá trị của khoản đầu tư ấy nằm ở số người được tiếp cận, thời gian khai thác và những sinh hoạt cộng đồng được duy trì. Cách nhìn ấy giúp cân nhắc đầy đủ lợi ích xã hội trong quyết định sử dụng đất.
Việc huy động doanh nghiệp đầu tư, vận hành dịch vụ là hướng cần tiếp tục thúc đẩy. Khi hợp tác khai thác công trình công, phải xác định rõ phần phục vụ cộng đồng, mức phí, trách nhiệm bảo trì và cơ chế giám sát, để việc mở rộng dịch vụ đi cùng với mở rộng cơ hội tập luyện.
Đích đến là một xã hội vận động
Có đất, có công trình là nền tảng. Để hình thành nếp sống, cần thêm sự hướng dẫn, thêm nhiều câu lạc bộ cũng như cơ chế hoạt động phù hợp. Đặc biệt, cần gắn thể thao học đường với gia đình, khu dân cư. Trẻ em có cơ hội tìm thấy môn yêu thích ở trường sẽ thuận lợi hơn khi tiếp tục tập gần nhà. Nếp sinh hoạt ấy được nuôi dưỡng qua nhiều năm sẽ tạo nền tảng cho một thế hệ khỏe mạnh.
Những người cao tuổi, người khuyết tật, người lao động thu nhập thấp đều cần được tính đến ngay khi thiết kế và tổ chức dịch vụ. Từ lối vào thuận tiện, khung giờ phù hợp đến chi phí vừa khả năng, tất cả đều ảnh hưởng đến quyết định tham gia của người dân.
Thông báo 194-TB/VPTW giao nhiệm vụ nghiên cứu bộ chỉ số về thể lực, mức độ vận động và khả năng tiếp cận TDTT, hoàn thành trong quý II/2027. Đây là cơ sở quan trọng để nhận diện nhóm dân cư, địa bàn cần được hỗ trợ tốt hơn. Từ đó, hiệu quả phong trào có thể được theo dõi qua những thay đổi cụ thể: người dân có duy trì tập luyện hay không, sân chơi được sử dụng ra sao, học sinh có thêm cơ hội vận động không. Dữ liệu ấy giúp điều chỉnh đầu tư và tổ chức hoạt động.
Một quốc gia vận động được xây dựng từ sự thay đổi thói quen sống của mỗi người dân, cùng với đó là những điều kiện bảo đảm để họ có thể tập luyện TDTT. Khi mỗi người có nơi để tập luyện, có điều kiện để duy trì, thể dục thể thao sẽ trở thành “món ăn tinh thần” thiết yếu trong cuộc sống.
Dành đất cho thể thao hôm nay cũng là dành không gian cho sức khỏe và chất lượng sống của những thế hệ mai sau.
Tác giả: Nhà báo Hữu Bình là Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin – Truyền thông Thể dục Thể thao (Cục Thể dục Thể thao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Ông từng có nhiều năm phụ trách Ban Nội dung của Báo Thể thao TPHCM và Tạp chí Thể thao; là Ủy viên Thường vụ Hội Thể thao điện tử và Giải trí Việt Nam.
Hữu Bình (Theo báo Dân Trí)