Thưa ông, với cương vị là HLV có nhiều năm gắn bó cùng thể thao người khuyết tật, ông đánh giá thế nào về vai trò của thể thao đối với người khuyết tật?
HLV Bùi Quang Vũ: Những ngày đầu khi thể thao người khuyết tật được hình thành tại Trung tâm TDTT Khúc Hạo (Hà Nội), hoạt động chủ yếu chỉ là những phòng tập phục hồi chức năng. Người khuyết tật đến tập luyện để cải thiện sức khỏe, gặp gỡ những người có hoàn cảnh tương tự, qua đó dần xóa đi mặc cảm, tự ti và thêm yêu cuộc sống.
Ông Bùi Quang Vũ - người đã có nhiều năm đóng góp cho Thể thao NKT Việt Nam trong công tác đào tạo, huấn luyện các vận động viên Cờ vua (Ảnh: NVCC)
Cùng với quá trình phát triển và hội nhập quốc tế, thể thao người khuyết tật đã có bước chuyển mình mạnh mẽ. Nhiều môn thể thao chuyên biệt được hình thành, tạo điều kiện để các VĐV tham gia thi đấu tại các giải trong nước và quốc tế. Các VĐV được tập huấn thường xuyên, có cơ hội thể hiện năng lực, khẳng định rằng họ không phải là gánh nặng của xã hội mà hoàn toàn có thể đóng góp cho đất nước.
Đặc biệt, khi những nỗ lực tập luyện được đền đáp bằng các tấm huy chương và quốc kỳ Việt Nam được kéo lên trên đấu trường quốc tế, đó là niềm tự hào không chỉ của VĐV mà còn của cả quốc gia.
Hiện nay, trở thành VĐV thể thao đang dần được xem như một nghề đối với người khuyết tật. Bởi thể thao mang lại giá trị to lớn cả về vật chất lẫn tinh thần, giúp họ có cuộc sống tốt hơn và ý nghĩa hơn. Thể thao không chỉ là hoạt động rèn luyện sức khỏe mà còn là cơ hội để họ khẳng định năng lực và vị trí của mình trong xã hội. Chính thể thao đã tạo cơ hội để họ sống tốt hơn và tích cực đóng góp cho xã hội.
Riêng với Cờ vua, đây là môn thể thao trí tuệ, nơi yếu tố thể chất không phải rào cản lớn. Vì vậy, nhiều VĐV khuyết tật có thể phát huy tối đa khả năng tư duy, bản lĩnh thi đấu và đạt được những thành tích đáng khích lệ.
Ông có thể chia sẻ cơ duyên nào đã đưa ông đến với công tác huấn luyện đội tuyển Cờ vua người khuyết tật quốc gia?
HLV Bùi Quang Vũ: Năm 2006, sau khi tốt nghiệp Trường Đại học TDTT Trung ương II (nay là Đại học TDTT Bắc Ninh), tôi về công tác tại Trung tâm TDTT Khúc Hạo – Sở TDTT Hà Nội (nay là Sở VH-TT Hà Nội), nơi được xem là "cái nôi" của thể thao người khuyết tật Việt Nam.
Sau nhiều năm đảm nhiệm các vị trí công tác khác nhau, đến năm 2013 tôi được Ban lãnh đạo phân công làm HLV phụ trách môn Cờ vua của thể thao người khuyết tật Hà Nội. Đây là thời điểm đội tuyển gặp nhiều khó khăn khi chưa giành được HCV nào trong hai kỳ ASEAN Para Games liên tiếp và nội bộ đội còn nhiều vấn đề cần ổn định. Ban đầu cũng nhiều bỡ ngỡ và khó khăn, nhưng nhờ sự ủng hộ, tạo điều kiện của lãnh đạo đơn vị và sự kiên trì, nỗ lực của bản thân cùng sự cố gắng của các VĐV, Cờ vua người khuyết tật Hà Nội đã có được những thành tích nhất định ở các sân chơi trong nước và quốc tế. Chúng tôi cũng đào tạo được đội ngũ VĐV có chất lượng, đại diện cho quốc gia tham gia các giải đấu thể thao dành cho người khuyết tật ở cấp độ khu vực và châu lục.
Theo ông, việc huấn luyện các VĐV Cờ vua người khuyết tật có những đặc thù gì?
HLV Bùi Quang Vũ: Huấn luyện VĐV thể thao đã khó, huấn luyện VĐV người khuyết tật còn khó hơn. Ngoài chuyên môn, HLV cần hiểu rõ tình trạng khuyết tật của từng VĐV, nắm được mức độ bệnh lý cũng như những chỉ định và chống chỉ định trong quá trình tập luyện.
Chẳng hạn, nhiều VĐV bị khuyết tật ở chi thường bị đau nhức xương khớp khi thời tiết thay đổi, dẫn đến mất ngủ và ảnh hưởng tới thể lực, tinh thần. Khi đó, HLV phải điều chỉnh giáo án tập luyện phù hợp để đảm bảo hiệu quả và sức khỏe cho VĐV. Sự thấu hiểu và chia sẻ giữa HLV và VĐV là yếu tố rất quan trọng.
HLV Bùi Quang Vũ luôn là người thầy tận tâm bên các học trò (Ảnh: NVCC)
Ông có đánh giá thế nào về sự phát triển của Cờ vua người khuyết tật Việt Nam trong những năm gần đây?
HLV Bùi Quang Vũ: Trong khoảng 10 năm trở lại đây, Cờ vua người khuyết tật Việt Nam đã có bước tiến rất mạnh cả về số lượng lẫn chất lượng. Nếu như năm 2013, giải vô địch quốc gia chỉ có khoảng 50 VĐV tham gia thì hiện nay con số này đã thường xuyên hơn 80 VĐV. Lực lượng VĐV được đào tạo bài bản hơn và có xu hướng trẻ hóa rõ rệt.
Nhiều CLB Cờ vua người khuyết tật được thành lập, thậm chí đã được đưa vào trường học. Các giải phong trào cũng được tổ chức thường xuyên như: Giải Cờ vua người khuyết tật khu vực phía Bắc mở rộng, Giải Cờ vua người khuyết tật Hà Nội mở rộng, Giải Cờ vua người khuyết tật TP.HCM… tạo thêm cơ hội thi đấu, cọ xát cho VĐV.
Trên đấu trường quốc tế, Cờ vua người khuyết tật Việt Nam cũng đạt nhiều thành tích nổi bật, tiêu biểu như 05 HCV tại ASEAN Para Games 2015, 02 HCV tại Asian Para Games 2018, 13 HCV tại ASEAN Para Games 2022, 08 HCV tại ASEAN Para Games 2023. Đặc biệt, tại ASEAN Para Games lần thứ 13 tổ chức tại Thái Lan, đội tuyển Cờ vua người khuyết tật Việt Nam đã giành 15 HCV, 04 HCB và 11 HCĐ, lần đầu tiên đứng đầu bảng xếp hạng môn Cờ vua và trở thành đội tuyển đóng góp nhiều HCV nhất cho đoàn thể thao người khuyết tật Việt Nam.
Trong thời gian tới, đội tuyển Cờ vua người khuyết tật quốc gia đặt ra mục tiêu gì, thưa ông?
HLV Bùi Quang Vũ: Những thành tích đạt được là kết quả của quá trình chuẩn bị lâu dài, đặc biệt với các VĐV trọng điểm như: Trần Thị Bích Thủy, Đoàn Thu Huyền, Trần Ngọc Loan, Phạm Thị Hương, Nguyễn Thị Hồng… Tuy nhiên, đạt được thành tích cao đã khó, giữ vững thành tích đó ở các kỳ Đại hội tiếp theo còn khó hơn nhiều. Vì vậy, ban huấn luyện đã sớm xây dựng kế hoạch tập huấn và thi đấu cho đội tuyển.
Trong thời gian tới, Cờ vua người khuyết tật Việt Nam sẽ hướng tới các giải đấu lớn như: Giải vô địch Cờ vua cá nhân người khuyết tật thế giới IPCA lần thứ 25 tại Tây Ban Nha, Olympiad Cờ vua FIDE dành cho người khuyết tật tại Uzbekistan, và mục tiêu quan trọng là Đại hội Thể thao người khuyết tật Đông Nam Á, tại Malaysia vào năm 2027.
Nhân dịp kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành TDTT Việt Nam, ông muốn gửi gắm điều gì đến các thế hệ cán bộ HLV và VĐV?
HLV Bùi Quang Vũ: Trong suốt 80 năm qua, ngành TDTT Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ và đạt được nhiều thành tích đáng tự hào ở cả thể thao thành tích cao và thể thao quần chúng. Nhân dịp này, tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc tới các thế hệ cán bộ, HLV và VĐV đi trước – những người đã đặt nền móng và góp phần xây dựng nên sự phát triển của thể thao Việt Nam hôm nay. Tôi tin rằng với sự quan tâm, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, thể thao Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ và gặt hái thêm nhiều thành công trong tương lai.
Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
VD thực hiện