Chính thức áp dụng từ năm 2009, hệ thống hộ chiếu sinh học theo dõi liên tục các chỉ số sinh học trong máu và nước tiểu của VĐV theo thời gian. Cơ chế này cho phép các cơ quan chuyên môn nhận diện kịp thời những biến động bất thường – vốn là dấu hiệu của việc lạm dụng Doping, từ đó tập trung nguồn lực kiểm tra vào đúng đối tượng nghi vấn.
Hộ chiếu sinh học VĐV và bước tiến mới trong công tác phòng chống Doping toàn cầu
Chủ tịch Cơ quan phòng chống Doping thế giới Witold Bańka, bày tỏ sự hài lòng trước những thành công gần đây, đặc biệt là khả năng phát hiện steroid, chỉ ra hành vi tráo đổi mẫu thử và phát hiện các dấu vết bất thường trong máu. Ông nhấn mạnh rằng, phần lớn án phạt hiện nay đều dựa trên bằng chứng phân tích dữ liệu, điều này đòi hỏi công tác nghiên cứu khoa học phải liên tục cải tiến. Do đó, tổ chức này cam kết dành ưu tiên nguồn kinh phí để tiếp tục phát triển các tính năng tiên tiến cho công cụ này.
Bước ngoặt lớn diễn ra vào năm 2023 khi tổ chức bổ sung hai mô-đun quan trọng. Tính năng theo dõi chỉ số steroid trong máu giúp mở rộng khả năng phát hiện các chất gian lận mà phương pháp phân tích nước tiểu truyền thống chưa thể kết luận. Ông Thomas Capdevielle từ đơn vị liêm chính Điền kinh xác nhận hiệu quả tức thì của công cụ này trong việc phát hiện nhiều trường hợp lạm dụng steroid. Bên cạnh đó, mô-đun nội tiết tập trung kiểm soát hormone tăng trưởng cùng các chất liên quan cũng đã ghi nhận những vi phạm đầu tiên. Không chỉ dừng lại ở việc phát hiện chất cấm, dữ liệu sinh học còn trở thành cơ sở quan trọng để bóc gỡ các đường dây gian lận tinh vi. Từ năm 2017, những bất thường do đơn vị quản lý hộ chiếu sinh học tại phòng thí nghiệm Cologne ghi nhận đã mở màn cho chiến dịch Arrow trong môn Cử tạ. Gần đây nhất, chiến dịch Obsidian đã phanh phui hành vi tráo đổi mẫu thử trong môn Bóng bầu dục tại Georgia cũng như các sai phạm liên quan đến cơ quan chống Doping bản địa.
Giám đốc bộ phận tình báo và điều tra, ông Günter Younger, đánh giá cao sự phối hợp nghiệp vụ của các đơn vị quản lý hồ sơ, đồng thời khuyến nghị các tổ chức quốc gia cần chủ động liên kết ngay khi xuất hiện dấu hiệu nghi vấn. Ở khía cạnh theo dõi máu, mô-đun huyết học tiếp tục phát huy vai trò phát hiện Doping máu, góp phần xử lý nhiều vụ vi phạm lớn, điển hình là chuỗi án phạt trong môn đua Xe đạp do cơ quan kiểm tra quốc tế giám sát. Tiến sĩ Neil Robinson thuộc cơ quan này khẳng định, việc phân tích dữ liệu sinh học với tinh thần hoài nghi khoa học là chìa khóa để chuyển hóa thông tin thành hành động kiểm tra thực tế. Mạng lưới 17 phòng thí nghiệm được công nhận trên toàn thế giới cũng đóng góp quan trọng vào chiến dịch làm sạch bộ môn Xe đạp tại Bồ Đào Nha với hơn một chục trường hợp bị xử lý từ năm 2019.
Đánh giá về chặng đường đã qua, Phó Giám đốc phụ trách chương trình này, Tiến sĩ Reid Aikin khẳng định những khoản đầu tư nghiên cứu đang mang lại quả ngọt rõ rệt. Hiện nay, các chuyên gia đang nghiên cứu tích hợp thêm nhiều dấu ấn sinh học mới cùng giải pháp trí tuệ nhân tạo để nâng cao năng lực phát hiện. Những chiến lược phát triển tiếp theo sẽ được thảo luận toàn diện tại Hội nghị chuyên đề hộ chiếu sinh học VĐV lần thứ tư diễn ra tại Tokyo, Nhật Bản, từ ngày 27 – 29/9/2027. Sự kiện hứa hẹn quy tụ dàn chuyên gia hàng đầu để thống nhất phương án khai thác dữ liệu, tăng cường năng lực chuyên môn cho các đơn vị quản lý và định hình tương lai cho một nền thể thao trung thực.
A.T biên dịch, ảnh insidethegames