Các tác phẩm tập trung phản ánh một giai đoạn lịch sử đặc biệt của dân tộc, khi tinh thần lao động, ý chí vượt khó và khát vọng xây dựng đất nước trở thành nguồn cảm hứng lớn của nghệ thuật.
Những ký ức được kể bằng nghệ thuật
Trong những năm tháng ấy, nhiều nghệ sĩ đã đi qua khắp các vùng miền của Tổ quốc, từ nhà máy, xí nghiệp đến công trường, nông trường; từ miền xuôi đến miền núi để quan sát, ghi lại và sáng tạo ra những tác phẩm nghệ thuật mang hơi thở của cuộc sống. Qua góc nhìn của người nghệ sĩ, đời sống lao động sản xuất hiện lên chân thực, gần gũi nhưng cũng giàu chất sử thi, thể hiện khí thế và tinh thần đoàn kết của con người Việt Nam trong công cuộc dựng xây đất nước.
Tác phẩm Việt Bắc (đắp đường) của họa sĩ Đào Đức sáng tác năm 1954
Ở mảng đề tài nông nghiệp, nông thôn, hình ảnh người nông dân gắn với ruộng đồng, mùa vụ và công cuộc cải tạo, phát triển sản xuất được thể hiện sinh động qua các tác phẩm như: “Cấy” của tác giả Nguyễn Văn Bình, “Tát nước chống hạn” của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm, “Trên đồng cỏ nông trường Đồng Giao” của họa sĩ Tạ Thúc Bình, “Đóng thuyền” của Hoàng Kiệt hay “Gieo mạ - Gặt mùa” của họa sĩ, nhà điêu khắc Huỳnh Phương Đông.
Những tác phẩm ấy không chỉ ghi lại một phương thức lao động hay một lát cắt đời sống, mà còn phản ánh tinh thần chủ động khắc phục khó khăn, chung sức xây dựng quê hương của người dân trong những năm tháng còn nhiều thiếu thốn.
Một trong những nội dung nổi bật của Triển lãm là hình ảnh miền Bắc trong thời kỳ vừa sản xuất, vừa chiến đấu, tất cả vì tiền tuyến miền Nam. Trong hoàn cảnh đất nước còn chia cắt, mỗi công trình, mỗi con đường, mỗi mùa vụ đều mang trong mình ý nghĩa của sự đóng góp cho tiền tuyến và cho ngày thống nhất. Tác phẩm “Việt Bắc (đắp đường)” của họa sĩ Đào Đức, sáng tác năm 1954, là một trong những tác phẩm tiêu biểu được giới thiệu. Hình ảnh những con người lao động trên công trường gợi lên không khí khẩn trương, sôi nổi của một thời kỳ mà sức người được huy động cho những nhiệm vụ lớn của đất nước.
Tác phẩm Đan mũ của họa sĩ Linh Chi sáng tác năm 1964
Cùng với đó, “Tiếp vận Tây Nguyên” của họa sĩ Nguyễn Như Huân, “Lao động vì miền Nam” của 2 họa sĩ Thanh Ngọc và Trọng Cát... khắc họa tinh thần đoàn kết, sự gắn bó giữa hậu phương và tiền tuyến. Lao động khi ấy không đơn thuần là hoạt động sản xuất, mà trở thành biểu hiện cụ thể của trách nhiệm, lòng yêu nước và ý chí hướng tới một mục tiêu chung.
Khi miền Bắc bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hình ảnh người công nhân ngày càng trở thành một đề tài nổi bật trong sáng tác mỹ thuật. Không gian nhà máy, công trường, xí nghiệp cùng những người lao động trong màu áo xanh đã tạo nên diện mạo mới cho đời sống xã hội và nghệ thuật. Qua các tác phẩm như “Tổ lắp ráp nhà máy đóng tàu Hải Phòng” của họa sĩ Nguyễn Kao Thương hay “Công nhân mỏ” của họa sĩ Nguyễn Sĩ Tốt, người công nhân hiện lên với dáng vẻ rắn rỏi, khỏe khoắn, tràn đầy sức sống. Những đôi tay, tư thế lao động và không gian sản xuất trở thành ngôn ngữ tạo hình, góp phần làm nổi bật vẻ đẹp của con người trong công cuộc xây dựng đất nước.
Không chỉ tập trung vào những công trình lớn, triển lãm còn mở rộng góc nhìn tới những khoảnh khắc bình dị của đời sống. “Đưa cơm ra đồng” của nhà điêu khắc Nguyễn Quốc Hùng, “Bé cho gà ăn” của họa sĩ Nguyễn Phú Cường hay “Không tham của rơi” của nghệ nhân Đào Văn Can cho thấy những giá trị tốt đẹp được vun đắp từ chính cuộc sống thường ngày...Đó là sự cần cù, tình yêu lao động, lòng nhân ái, sự trung thực và tinh thần trách nhiệm - những phẩm chất làm nên vẻ đẹp bền vững của con người Việt Nam.
Bên cạnh lao động sản xuất, Triển lãm cũng dành sự quan tâm tới tinh thần ham học hỏi, một nét đẹp văn hóa được hình thành và phát huy trong đời sống xã hội những thập niên 1950 - 1980. Tác phẩm “Học hỏi lẫn nhau” của họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung và “Nữ công nhân đứng đọc sách” của nhà điêu khắc Cần Thư Công là những hình ảnh giàu ý nghĩa. Qua đó, việc học không chỉ diễn ra trong lớp học mà còn trở thành nhu cầu tự nhiên của con người trong quá trình lao động và hoàn thiện bản thân.
Những hình ảnh tưởng như giản dị ấy lại góp phần phản ánh một xã hội coi trọng tri thức, đề cao tinh thần tự học và mong muốn vươn lên. Đó cũng là những giá trị vẫn giữ nguyên ý nghĩa đối với các thế hệ hôm nay.
Hành trình trở về để hướng tới tương lai
Triển lãm “Ký ức những năm tháng không quên” không chỉ là cuộc trưng bày những tác phẩm mỹ thuật được sáng tác cách đây nhiều thập niên. Qua ngôn ngữ nghệ thuật, triển lãm mở ra một hành trình trở về quá khứ, giúp công chúng hôm nay hình dung rõ hơn về một giai đoạn đất nước đầy gian khó nhưng cũng giàu niềm tin, nghị lực và khát vọng.
Mỗi tác phẩm là một lát cắt của đời sống, nơi con người hiện diện trong lao động, học tập, sản xuất và xây dựng quê hương. Từ những người nông dân trên cánh đồng, công nhân trong nhà máy đến những người tham gia mở đường, vận chuyển, sản xuất..., tất cả cùng tạo nên bức tranh về một xã hội đang nỗ lực vươn lên từ những năm tháng khó khăn.
Giá trị của Triển lãm vì thế không chỉ nằm ở việc lưu giữ ký ức. Những tác phẩm được giới thiệu còn góp phần khẳng định thành quả của quá trình khôi phục kinh tế, kiến thiết đất nước và xây dựng cuộc sống mới; đồng thời nhắc nhớ về những phẩm chất đã giúp con người Việt Nam vượt qua thử thách: Tinh thần lao động, ý chí kiên cường, sự đoàn kết, lòng nhân ái và khát vọng vươn lên.
VD,ảnh ST