Khoa học khẳng định tính khả thi của thiết bị bay không người lái trong công tác phòng chống Doping

Những kết quả nghiên cứu khoa học vừa được công bố đang mở ra một hướng đi mới đầy triển vọng cho công tác kiểm tra Doping trong thể thao hiện đại.

Theo thông báo chính thức từ cơ quan kiểm tra quốc tế (ITA), các cuộc thử nghiệm thực tế tại Qatar đã chứng minh rằng việc vận chuyển mẫu xét nghiệm bằng thiết bị bay không người lái (drone) không chỉ rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển so với đường bộ, mà còn bảo toàn được độ chính xác của các chỉ số sinh học quan trọng trong máu và nước tiểu.

Khoa học khẳng định tính khả thi của thiết bị bay không người lái trong công tác phòng chống Doping

Thực tế, việc ứng dụng thiết bị bay để đưa các mẫu sinh học về phòng thí nghiệm không phải là ý tưởng hoàn toàn mới. Tuy nhiên, bước ngoặt mà ITA nhấn mạnh lần này nằm ở hệ thống bằng chứng khoa học đã trải qua quy trình kiểm duyệt khắt khe trên tạp chí chuyên ngành Drug Testing and Analysis. Đây là thành quả thuộc giai đoạn khoa học đầu tiên của chương trình "Tính toàn vẹn trong vận chuyển" (Integrity in Flight), khẳng định rằng dưới những điều kiện vận hành nhất định, phương thức vận chuyển trên không hoàn toàn khả thi mà không làm biến đổi các thông số phân tích then chốt.

Để đi đến kết luận này, ITA đã phối hợp chặt chẽ cùng phòng thí nghiệm phòng chống Doping Qatar và công ty công nghệ RigiTech của Thụy Sĩ thực hiện một quy trình đối chiếu nghiêm ngặt. Nhóm nghiên cứu đã thu thập mẫu máu, nước tiểu cùng các mẫu máu khô (dried blood spot) từ 47 tình nguyện viên khỏe mạnh, sau đó chia thành ba nhóm để đánh giá: một nhóm được vận chuyển bằng drone, một nhóm di chuyển bằng ô tô truyền thống và nhóm còn lại được giữ nguyên tại chỗ để làm mẫu đối chứng.

Giai đoạn thử nghiệm thực địa kéo dài trong bốn ngày tại thủ đô Doha. Trong kịch bản mô phỏng hành trình đưa mẫu bệnh phẩm từ các địa điểm thi đấu thể thao về trung tâm xét nghiệm mà không phải chịu áp lực từ ùn tắc giao thông đô thị, thiết bị bay đã cất cánh trực tiếp từ mái của một phòng thí nghiệm tại Qatar. Năm chuyến bay thử nghiệm đã được triển khai trên hai cự ly là 5 km và 20 km trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt với nền nhiệt dao động từ 29 đến 32 độ C cùng sức gió lên tới 20 km/h. Kết quả ghi nhận sự vượt trội rõ rệt về mặt thời gian khi thiết bị bay chỉ mất trung bình 5 phút 15 giây cho quãng đường 5 km và 12 phút cho quãng đường 20 km, nhanh hơn rất nhiều so với mức 9 phút 45 giây và 34 phút khi vận chuyển bằng ô tô.

Giá trị cốt lõi của công trình nghiên cứu nằm ở khâu phân tích chuyên sâu tại phòng thí nghiệm sau hành trình. Các nhà khoa học nhận thấy không có bất kỳ sự khác biệt đáng kể nào về mặt thống kê giữa hai phương thức vận chuyển đối với nhóm chỉ số huyết học chính vốn được dùng để thiết lập "Hộ chiếu sinh học VĐV" (Athlete Biological Passport). Sự ổn định tương tự cũng được ghi nhận ở các cấu phần steroid trong nước tiểu và các chỉ số hóa sinh lâm sàng thông thường, bao gồm cả tỷ lệ testosterone trên epitestosterone vốn đóng vai trò đặc biệt nhạy cảm trong giám sát Doping.

Bên cạnh đó, khi tiến hành khảo sát 664 chất chuyển hóa trong các mẫu máu khô, nhóm nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ tương đương giữa việc vận chuyển bằng drone và ô tô đạt tới 92,3% ở cự ly 5 km và giữ ở mức 88% ở cự ly 20 km. Dù một số hợp chất có sự biến đổi nhất định tùy thuộc vào đặc thù di chuyển, giới chuyên môn khẳng định không hề xuất hiện tình trạng biến đổi theo chiều hướng trái ngược giữa hai phương thức này, qua đó đảm bảo tính khách quan cho kết quả xét nghiệm.

Đánh giá về thành tựu này, Tổng giám đốc ITA Benjamin Cohen khẳng định việc công bố các dữ liệu khoa học kể trên là một cột mốc quan trọng đối với dự án "Tính toàn vẹn trong vận chuyển". Theo ông, những phát hiện mới đã tạo dựng một cơ sở khoa học vững chắc để giới chuyên môn tiếp tục khai thác tính hữu dụng của công nghệ bay không người lái, đặc biệt tại những khu vực có địa hình phức tạp, khoảng cách địa lý xa xôi hoặc thường xuyên đối mặt với tình trạng giao thông tắc nghẽn.

Tiếp nối thành công tại Trung Đông, quy mô nghiên cứu đã được mở rộng sang những điều kiện khắc nghiệt hơn. Một thiết bị bay tự hành đã thực hiện chuyến bay thử nghiệm kéo dài tới 1.000 km tại Nenana, Alaska với sự hợp tác của Đại học Alaska Fairbanks và tập đoàn Sysmex. Mục tiêu của giai đoạn này là đánh giá khả năng duy trì sự ổn định của các chỉ số máu trên những hành trình đường dài, và giới khoa học hiện vẫn đang trong quá trình tổng hợp dữ liệu trước khi công bố kết quả chính thức.

Dù đánh giá cao tiềm năng của giải pháp công nghệ mới, cơ quan phòng chống Doping thế giới (WADA) vẫn duy trì quan điểm thận trọng. Ông Olivier Rabin, Giám đốc cấp cao phụ trách khoa học và y tế của WADA từng nhấn mạnh rằng mọi công nghệ ứng dụng vào lĩnh vực nhạy cảm này đều bắt buộc phải trải qua quá trình kiểm thử ngặt nghèo để chứng minh độ tin cậy tuyệt đối.

Bản thân nhóm tác giả thực hiện nghiên cứu tại Qatar cũng thẳng thắn nhìn nhận những giới hạn hiện tại, từ quy mô mẫu thử còn khiêm tốn với đa số tình nguyện viên là nam giới, cho đến tải trọng tối đa của thiết bị bay mới dừng ở mức 2,5 kg và phạm vi hoạt động còn bị giới hạn bởi giấy phép hàng không. Để có thể triển khai rộng rãi trong thực tiễn, các nhà quản lý sẽ cần giải quyết thấu đáo bài toán an ninh, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về không lưu cũng như bảo toàn tuyệt đối quy trình kiểm soát chuỗi hành trình mẫu vật (chain of custody).

Về định hướng lâu dài, ITA cho biết không đặt mục tiêu thay thế hoàn toàn phương thức vận chuyển đường bộ truyền thống. Thay vào đó, thiết bị bay không người lái sẽ đóng vai trò là một giải pháp bổ trợ đắc lực tại các Đại hội thể thao quy mô lớn, các siêu đô thị đông đúc hoặc những vùng sâu vùng xa khó tiếp cận.

A.T biên dịch, ảnh insidethegames

Ảnh trong bài
  • Khoa học khẳng định tính khả thi của thiết bị bay không người lái trong công tác phòng chống Doping