Túc quyền đạo là cách dịch Hán - Việt của Taekwon-Do, trong đó “Tae” chỉ kỹ thuật sử dụng chân, “Kwon” là quyền hoặc nắm đấm, còn “Do” là con đường rèn luyện. Ngày nay, tên gọi Túc quyền đạo thường được sử dụng tại Việt Nam để phân biệt Taekwon-Do thuộc hệ thống ITF với Taekwondo thuộc hệ thống World Taekwondo – WT (phiên âm Hán-Việt quen thuộc là Thái Cực đạo).
Đoàn võ thuật Taekwondo nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên sang giao lưu, biểu diễn võ thuật tại trường Đại học Sư phạm TDTT Hà Nội
Taekwon-Do được tướng Choi Hong-hi cùng các cộng sự hệ thống hóa tại Hàn Quốc vào giữa thế kỷ XX. Ngày 11/4/1955 thường được giới ITF coi là thời điểm tên gọi Taekwon-Do chính thức được lựa chọn và chính thức ra mắt. Đến ngày 22/3/1966, Liên đoàn Taekwon-Do quốc tế - ITF được thành lập tại Seoul với sự tham gia của 9 tổ chức quốc gia, trong đó có tổ chức Taekwon-Do của miền Nam Việt Nam.
Trên thực tế, mối liên hệ giữa Taekwon-Do và Việt Nam còn bắt đầu sớm hơn. Năm 1959, một đoàn biểu diễn võ thuật Hàn Quốc do Choi Hong-hi và võ sư Nam Tae-hi dẫn đầu đã tới Việt Nam. Theo hồ sơ của Ban vận động, các lớp tập Taekwon-Do bắt đầu xuất hiện ở miền Nam từ đầu thập niên 1960, đưa Việt Nam trở thành một trong những địa bàn phát triển sớm nhất của môn võ này bên ngoài bán đảo Triều Tiên.
Ở miền Bắc, một số cán bộ và võ sư Việt Nam cũng từng được cử sang CHDCND Triều Tiên học tập, trong đó có những người sau này tham gia công tác TDTT. Sau năm 1975, hoạt động của các môn võ có nguồn gốc nước ngoài có một thời gian gián đoạn để tổ chức lại. Đến giữa thập niên 1980, phong trào ITF từng bước được khôi phục.
Năm 1989 được xem là một dấu mốc đáng chú ý. Một giải đấu mở rộng của hệ phái ITF được tổ chức tại TP.HCM; cùng năm, tổ sư Choi Hong-hi trở lại Việt Nam và đoàn Taekwon-Do ITF có chương trình biểu diễn tại Nhà thi đấu Hà Nội. Sau chuyến thăm, 2 chuyên gia Triều Tiên được cử ở lại giảng dạy, góp phần phát triển hệ thống ITF tại miền Bắc trong những năm tiếp theo.
Khi thể thao Việt Nam đẩy mạnh hội nhập và hướng đến đấu trường Olympic, nguồn lực của Taekwondo được tập trung chủ yếu cho hệ thống WTF (nay là WT). Liên đoàn Taekwondo Việt Nam được thành lập năm 1996 hiện cũng phát triển theo hệ phái Taekwondo WT trong hệ thống thể thao thành tích cao, mang về cho Việt Nam nhiều huy chương tại SEA Games, Asiad, giải châu Á, thế giới, đặc biệt là tấm HCB Olympic Sydney 2000 của Trần Hiếu Ngân.
Trong khi đó, Taekwon-Do ITF vẫn được duy trì tại một số địa phương, võ đường và nhóm tập luyện, nhưng thiếu một tổ chức thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Đây là một trong những nguyên nhân khiến công tác đào tạo, thi đấu, phong cấp, quản lý hội viên và hợp tác quốc tế chưa được tổ chức đồng bộ.
Nền tảng phong trào và những dấu ấn quốc tế
Dù chưa có liên đoàn quốc gia riêng, Túc quyền đạo ITF Việt Nam từng ghi nhận một số kết quả đáng chú ý. Theo hồ sơ của Ban vận động, tại Giải vô địch thế giới năm 1992 ở Triều Tiên, đoàn Việt Nam xếp thứ 12 trong số 64 đoàn tham dự; võ sĩ Lê Minh Khương (Trưởng Ban Vận động thành lập Liên đoàn) giành HCB và Lưu Ngọc Sơn đoạt HCĐ.
Một nhân vật có vai trò quan trọng trong quá trình kết nối ITF Việt Nam với quốc tế là cố Đại võ sư Trần Triệu Quân, người Canada gốc Việt. Ông được bầu làm Chủ tịch một tổ chức ITF quốc tế vào năm 2003 và trở về Việt Nam xúc tiến phát triển phong trào từ năm 2007. Cuối năm 2008, Việt Nam gia nhập tổ chức ITF do ông lãnh đạo, tạo tiền đề cho một số hoạt động giao lưu, đào tạo và thi đấu quốc tế.
Năm 2010, Việt Nam đăng cai Giải vô địch Taekwon-Do ITF châu Á lần thứ 2 tại TP.HCM, với sự tham dự của 11 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, đội tuyển chủ nhà giành 2 HCV và đứng thứ 3 toàn đoàn. Tuy nhiên, quá trình phát triển sau đó chịu ảnh hưởng đáng kể khi ông Trần Triệu Quân qua đời trong trận động đất tại Haiti vào tháng 1/2010, trong thời gian tham gia hoạt động của Liên hợp quốc.
Những năm gần đây, các võ sĩ và câu lạc bộ ITF Việt Nam vẫn tiếp tục tự huy động nguồn lực tham dự một số giải quốc tế. Hồ sơ của Ban vận động ghi nhận Việt Nam từng giành HCV tại các giải đấu thế giới ở Bulgaria năm 2019 và Kazakhstan năm 2023.
Cũng theo thống kê sơ bộ của Ban vận động (trước khi sáp nhập tỉnh, thành), phong trào ITF hiện diện tại gần 20 tỉnh, thành như Hà Nội, TP.HCM, Cần Thơ, Bến Tre, Hậu Giang, Tiền Giang, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương, Quảng Ngãi, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Phú Yên, Quảng Bình... Ước tính cả nước có hàng trăm câu lạc bộ cùng gần 1.000 HLV, VĐV và người tập thường xuyên.
Không gian phát triển riêng của Túc quyền đạo ITF
Taekwon-Do ITF và Taekwondo WT có chung nguồn gốc nhưng đã phát triển theo hai hệ thống chuyên môn và tổ chức khác nhau. Taekwondo WT được định hình rõ theo hướng thể thao thành tích cao và là hệ thống thi đấu tại Olympic, Asiad, SEA Games. Các võ sĩ sử dụng giáp điện tử; luật đấu đặc biệt đề cao tốc độ, khả năng kiểm soát cự ly và các kỹ thuật chân ghi điểm vào thân, đầu.
Các võ sỹ Triều Tiên thực hiện bài biểu diễn võ thuật
Trong khi ấy, ITF duy trì nhiều đặc trưng võ thuật truyền thống hơn. Hệ thống bài quyền riêng; thi đấu đối kháng cho phép sử dụng đòn tay vào vùng đầu hợp lệ nhưng yêu cầu kiểm soát lực. Ngoài quyền và đối kháng, các giải ITF còn có các nội dung công phá sức mạnh, kỹ thuật đặc biệt và song đấu quy ước. Những nội dung này tạo cho ITF lợi thế trong huấn luyện tự vệ, biểu diễn, giáo dục ý chí và phát triển thể thao phong trào.
Sự ra đời của Liên đoàn Túc quyền đạo ITF Việt Nam trong tương lai vì thế hoàn toàn độc lập với hoạt động của Liên đoàn Taekwondo Việt Nam thuộc hệ thống WT. Hai dòng Taekwondo hoàn toàn có thể phát triển song hành trong những không gian khác nhau: WT giữ vai trò chủ lực trong thể thao Olympic và thành tích cao; ITF phát huy thế mạnh về võ thuật truyền thống, phong trào quần chúng, trường học, tự vệ, biểu diễn và giao lưu quốc tế.
CHDCND Triều Tiên sẽ tích cực hỗ trợ về chuyên môn
Từ ngày 19 đến 25/4/2025, đoàn Taekwon-Do CHDCND Triều Tiên đã có các hoạt động giao lưu, biểu diễn tại Việt Nam nhân kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa 2 nước. Chương trình tổ chức tại Trường Đại học Sư phạm TDTT Hà Nội cho thấy tiềm năng sử dụng võ thuật như một nhịp cầu giao lưu nhân dân và hợp tác văn hóa - thể thao. Phía Triều Tiên cũng bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ chuyên gia, HLV và chuyên môn cho quá trình phát triển ITF tại Việt Nam. Đây là một điều kiện thuận lợi, song hợp tác quốc tế của Liên đoàn tương lai cần được triển khai trên nguyên tắc tuân thủ pháp luật Việt Nam, minh bạch về đối tác, phù hợp với đường lối đối ngoại và nhu cầu thực tế của phong trào.
Trong thời gian tới, Ban vận động cần sớm hoàn thiện dự thảo điều lệ, phương hướng hoạt động, phương án nhân sự và hồ sơ hội viên; đồng thời xác định rõ mô hình tổ chức, cơ chế tài chính và lộ trình phát triển chuyên môn. Việc huy động nguồn lực xã hội phải đi cùng nguyên tắc công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Bên cạnh đó, công tác truyền thông cũng cần được triển khai bài bản ngay từ giai đoạn vận động. Trọng tâm là phải giúp xã hội hiểu rõ lịch sử, bản sắc và giá trị giáo dục của Túc quyền đạo ITF; kết nối các câu lạc bộ, võ đường, huấn luyện viên và người tập đang hoạt động phân tán.
Hy vọng sự ra đời của Liên đoàn Túc quyền đạo ITF Việt Nam trong thời gian tới sẽ giúp hoạt động của bộ môn đi vào quy củ, phát triển và hòa nhập mạnh mẽ vào dòng chảy quốc tế.
KIỀU PHONG, ảnh Cục TDTT Việt Nam