Cuộc chuyển dịch tư duy: Thể thao là ngành công nghiệp tạo giá trị
Tiến sĩ Cho Hyunjae, Chủ tịch Liên minh Di sản Olympic, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc đã chỉ ra một lộ trình chuyển đổi hình mẫu: Từ việc dùng thể thao để khẳng định uy tín quốc gia đến việc biến lĩnh vực này thành một hệ sinh thái kinh tế bền vững.
Tiến sĩ Cho Hyunjae, Chủ tịch Liên minh Di sản Olympic Hàn Quốc, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Lịch sử thể thao Hàn Quốc trải qua ba giai đoạn chuyển mình then chốt. Ban đầu, thể thao được nhìn nhận như lăng kính của “uy tín quốc gia” với trọng tâm là các chính sách đào tạo VĐV đỉnh cao để tỏa sáng tại Á vận hội và Olympic. Sau cột mốc Thế vận hội Seoul 1988, tư duy này chuyển sang “thể thao cho mọi người”, chú trọng xây dựng các trung tâm công cộng và CLB địa phương. Và hiện nay, Hàn Quốc đang ở giai đoạn cao nhất: Xem thể thao là “ngành công nghiệp tạo ra giá trị”, nơi công nghệ thông tin, văn hóa người hâm mộ (K-Pop) và thể thao điện tử (ESports) giao thoa để thúc đẩy phát triển đô thị.
Những con số biết nói đã minh chứng cho sự thành công này. Quy mô thị trường thể thao xứ Kim Chi đã tăng vọt từ 32 tỷ đô la vào năm 2010 lên khoảng 65 tỷ đô la vào năm 2024. Với tốc độ tăng trưởng trung bình 3,5% mỗi năm – vượt xa mức tăng trưởng GDP quốc gia – Hàn Quốc đặt mục tiêu chiến lược đạt mốc 80 tỷ đô la vào năm 2030 thông qua quá trình chuyển đổi số toàn diện.
Những giải pháp kịp thời đem tới những thành tựu lớn
Một trong những giải pháp đầu tiên mà Hàn Quốc áp dụng chính là đưa vào quản lý di sản hậu sự kiện. Theo đó, thay vì để các sân vận động triệu đô rơi vào tình trạng hoang phí, công viên Olympic Seoul (di sản năm 1988) vẫn duy trì tỷ lệ lấp đầy trên 90% mỗi năm. Bí quyết nằm ở mô hình sử dụng đa mục đích: Từ tổ chức hòa nhạc, bảo tàng đến các hoạt động thể thao cộng đồng. Mô hình tự duy trì này tạo ra hơn 40 triệu đô la hàng năm từ phí cho thuê, giúp Chính phủ thoát khỏi gánh nặng bảo trì.
Tương tự, với PyeongChang 2018, việc chuyển đổi Quảng trường Olympic thành một “Quỹ Di sản” để hỗ trợ đào tạo thể thao mùa đông cho hơn 30 quốc gia đang phát triển. Sự thành công này còn có sự góp sức của mô hình Quan hệ đối tác công tư (PPP). Luật xúc tiến công nghiệp thể thao cho phép các đơn vị tư nhân thuê dài hạn cơ sở vật chất lên đến 25 năm. Kết quả là Chính phủ giảm được 30% chi phí bảo trì trong khi doanh thu từ các cơ sở vật chất tăng 50% nhờ tích hợp dịch vụ bán lẻ và ẩm thực (F&B).
Tiếp đó, chính là việc tạo dựng "Hệ sinh thái tài chính" trên cơ sở sức mạnh từ các "Chaebol". Hiện, nền kinh tế thể thao Hàn Quốc vận hành dựa trên một cơ chế tài chính cực kỳ ổn định và độc đáo. Mô hình “Thể thao Toto” (cá cược thể thao hợp pháp) đóng vai trò là "vốn đầu tư mạo hiểm" cho ngành, tạo ra nguồn quỹ từ 1,5 tỷ đến 2 tỷ đô la mỗi năm. Nguồn tiền này được phân bổ khoa học: 50% cho thể thao quần chúng, 30% đào tạo ưu tú và 20% cho R&D, đảm bảo sự phát triển xuyên suốt bất kể những biến động chính trị.
Vai trò của các tập đoàn lớn (Chaebol) như Samsung, LG, Hyundai là cực lớn. Những "Chaebol" này chính là trụ cột cho sự ổn định của các giải đấu chuyên nghiệp. Giải Bóng chày KBO đã đạt kỷ lục 10 triệu khán giả vào năm 2024, nơi mỗi đội bóng hàng đầu tạo ra giá trị quảng bá thương hiệu khoảng 100 triệu đô la cho công ty mẹ. Thể thao Hàn Quốc hiện nay không còn là “ngành tiêu thụ thuế” mà là ngành tạo ra việc làm cho hơn 450.000 người, với đóng góp vào GDP tăng gấp đôi từ 0,8% lên 1,6% trong những thập kỷ qua.
Cùng với đó, việc tích hợp giải trí và kỷ nguyên số cũng được đánh giá là hướng đi vô cùng thức thời. Hàn Quốc đã khéo léo tận dụng hiệu ứng Hallyu để làm mờ ranh giới giữa VĐV và thần tượng. Chiến lược “giải trí tại chỗ” biến các sân vận động thành không gian trải nghiệm với các chương trình K-Pop giờ nghỉ và các khu vực check-in "sống ảo". Cách tiếp cận này đã giúp thu hút lượng người hâm mộ nữ tăng 35% và đặc biệt là nhóm Gen Z.
Sự chuyển dịch từ truyền hình truyền thống sang các nền tảng OTT cũng mang lại nguồn thu khổng lồ. Thỏa thuận bản quyền trị giá hơn 100 triệu đô la của KBO với các nhà cung cấp OTT như Coupang Play hay TVING đã cho thấy giá trị của nội dung thể thao trong kỷ nguyên số. Nhờ cơ sở hạ tầng 5G, giải bóng đá K-League hiện nay đã được phát sóng tới hơn 30 quốc gia, mang thương hiệu Hàn Quốc đi khắp toàn cầu.
Ưu tiên chiến lược cho Việt Nam
Nhìn về tương lai và mối quan hệ hợp tác Việt – Hàn, Tiến sĩ Cho Hyunjae đề xuất 03 ưu tiên cốt lõi để Việt Nam có thể cất cánh trong lĩnh vực này:
Hành lang pháp lý là nền tảng: Cần sớm ban hành hoặc hoàn thiện “Luật Xúc tiến Công nghiệp Thể thao” để tạo hành lang pháp lý an toàn, khuyến khích các nhà đầu tư tư nhân rót vốn vào thể thao.
Địa điểm đa chức năng: Thay đổi tư duy thiết kế sân vận động. Mỗi công trình phải là một trung tâm hoạt động 365 ngày, tích hợp bán lẻ, văn phòng và dịch vụ để đảm bảo khả năng sinh lời và tái đầu tư.
Nguồn nhân lực chất lượng cao: Đầu tư mạnh mẽ vào các chương trình quản lý thể thao chuyên sâu để đào tạo thế hệ quản trị viên mới, những người có tư duy làm kinh tế thể thao thay vì chỉ quản lý hành chính.
Tiến sĩ Cho Hyunjae nhấn mạnh rằng: “Quá khứ của Hàn Quốc là bản đồ; tương lai của Việt Nam là mục tiêu chung” đã mở ra một tầm nhìn lạc quan về sự hợp tác giữa hai quốc gia. Thể thao Việt Nam, với tiềm năng từ sự quan tâm của cộng đồng và sự phát triển kinh tế năng động, hoàn toàn có thể biến thể thao thành một mũi nhọn kinh tế mới, đóng góp vào sự thịnh vượng bền vững của quốc gia.
A.T, ảnh TD