Giải đấu năm nay thu hút 150 đô vật đến từ 6 huyện, thị xã, thành phố trong toàn tỉnh (Ảnh: TN)
Ở các lễ hội khác, vật võ chỉ là trò vui thể thao thì trong lễ hội Liễu Ðôi này, vật võ lại là nội dung chính của ngày hội. Giải năm 2020 này được tổ chức vào ngày 29/1 (tức mùng 5 tháng Giêng).
Giải có sự tham gia của gần 150 võ sinh đến từ 6 huyện, thị xã, thành phố trong toàn tỉnh. Giải thi đấu 6 nội dung: Vật tự do nữ trẻ, vô địch vật tự do nữ, vật tự do nam trẻ, vô địch vật dân tộc, vật lão đô, vật anh tài.
Vật lão đô giành cho các vận động viên (VĐV) nam từ 50 – 60 tuổi thi đấu theo Luật Vật dân tộc; nội dung vật anh tài dành cho các VĐV nam đã đạt Huy chương Vàng (HCV) tại nội dung vô địch vật dân tộc của Giải vật Mùa xuân thượng võ tỉnh Hà Nam năm 2019 và các VĐV đạt HCV, Huy chương Bạc tại hạng cân trên 65kg của nội dung vô địch vật dân tộc; các nội dung khác đều chia theo hạng cân thi đấu.
Lễ khai mạc Giải vật Mùa xuân thượng võ năm nay được kết hợp với Lễ khai hội Hội vật võ Liễu Đôi. Các cụ cao niên và dân làng ngay từ sáng sớm đã tổ chức rước kiệu thánh về Quán hội dự hội vật truyền thống. Các nghi lễ như: Lễ trao gươm, lễ thắt khăn đào, lễ múa cờ tụ nghĩa, lễ phát hỏa, lễ thanh động và lệ vật 5 keo trai rốt vẫn được thực hiện theo quy ước cổ.
Liễu Đôi là một mảnh đất giàu truyền thống thượng võ. Ở đây có hội vật nổi tiếng, thu hút các đồ vật gần xa đến tham dự đua tài. Người dân Liễu Đôi lưu truyền rất nhiều truyền thuyết về nguồn gốc của hội vật và cả những truyền thuyết liên quan đến vật võ và hội vật võ mà di tích còn in dấu đậm đặc trên mảnh đất này.
Truyền thuyết Liễu Đôi kể rằng ở đây có một chàng trai họ Đoàn có sức mạnh phi thường lại giỏi võ, một mình địch nổi năm trai tráng trên sới vật. Một hôm, ở Nương Cửi, tự nhiên có một ánh sáng xanh chói lòa phát ra, dân làng vô cùng hoảng sợ, chỉ có chàng trai họ Đoàn nọ dám đi tới và nhận thấy ánh sáng ấy phát ra từ một thanh gươm đặt trên một tấm khăn đào. Chàng trái bái tạ thần linh, tay cầm gươm, lưng thắt chiếc khăn đào, múa gươm cho dân làng xem. Khi có giặc phương Bắc kéo tới, chàng trai mang gươm ra trận.
Trong đoàn quân của chàng có nữ tướng họ Bùi rất dũng cảm, hai người thề ước với nhau. Nhưng không may, chàng trai bị tử trận, thi hài được mang về quê hương. Giặc tan, nữ tướng họ Bùi đến viếng mộ chàng nhưng quá đau thương nên đã chết trên ngựa khi cách mộ chàng chừng vài trăm bước. Dân Liễu Đôi thương nhớ, lập đền Ông thờ chàng, gọi là Thánh Ông, lập đền Bà thờ nữ tướng, gọi là đền Tiên Bà. Hàng năm làng mở hội vật để tưởng niệm, gọi là hội Thánh Tiên (gọi tắt hai chữ Thánh ÔngTiên Bà), đó là hội vật võ Liễu Đôi.
Sau những nghi thức trên thì đến cuộc vật võ. Hội vật võ có nhiều nghi thức bắt buộc. Đầu tiên là nghi thức gọi là năm keo trai rốt. Trai rốt là hai cậu con trai của làng ra đời cuối cùng trong năm qua. Mở đầu cuộc vật, làng gọi tên hai trai rốt ra vật năm keo trình làng, lễ thánh. Tất nhiên trai rốt hãy còn bé chưa vật được nên bố phải ra vật thay. Lệ quy định, hai ông bố chỉ vật biểu diễn, không được vật thật để đối phương ngã, bởi vì hai ông bố ra vật với mục đích trình làng, trình Thánh chứng giám để hai đứa trẻ tương lai sẽ trở thành hai đồ vật võ. Vì vậy nếu để bị ngã thì làng sẽ bắt phạt cả hai. Có khi bố đi vắng thì ông ra vật thay, không được bỏ cuộc. Với lệ này, người dân Liễu Đôi muốn nhắn nhủ con cháu là sinh ra làm anh con trai thì trước hết phải là trai vật võ.
Tiếp theo là nghi thức đô xã làm nền, có nghĩa là đô Liễu Đôi vào đóng trước, giao đấu trước để gây không khí, khuyến khích tinh thần cho đô vật bốn phương. Khi đô vật bốn phương đã hăng say rồi thì đô vật Liễu Đôi rút ra, nhường đóng cho khách, chỉ đứng ngoài cổ vũ động viên là chính. Vào giải, ai thắng được 5 keo liền thì được vào vòng giải. Ai thắng hết các đô trong vòng giải thì được giải cọc. Giải cọc là giải đặc biệt, tiếp đến là giải thứ: nhất, nhì, ba, cuối cùng là giải cuộc trao cho tất cả những người vào đóng vật. Như vậy, cả người thua cũng có giải. Phần thưởng trao giải là tiền hảo tâm của thập phương công đức, ngoài việc chi vào đèn nhang, còn lại bao nhiêu phải chi hết vào giải, nếu còn chút ít thì cho người nghèo ngay tại chỗ, tuyệt không được chi dùng vào việc khác.
Vào đóng, đô vật chỉ được đóng khố, không được mặc quần áo. Các đô vật có tục kiêng cởi áo và xỏ áo tay phải trước, vì tay phải là tay cầm giáo, cầm gươm, tay lợi thế trong đấu vật. Cần cởi áo hoặc xỏ áo, họ dùng tay trái trước, vì thế, tay trái còn gọi là tay áo. Trong đóng, những miếng hiểm độc làm hại đối phương bị cấm ngặt. Ai phạm luật bị xử rất nghiêm khắc. Người phạm luật bị phạt đứng giữa đóng cho một đô vật khoẻ hơn bê vứt ra khỏi đóng và năm đời con cháu không được tham gia vật võ.
Kết thúc giải, Ban tổ chức ngoài trao huy chương và giải thưởng cho các cá nhân của từng hạng cân thi đấu đạt thành tích cao còn trao cờ và các giải nhất, nhì, ba đồng đội vật tự do cho các đơn vị tham gia thi đấu tối thiểu 6 hạng cân trong các nội dung vật tự do; đồng đội vật dân tộc cho các đơn vị thi đấu tối thiểu 4 hạng cân trong các nội dung vật dân tộc và giải toàn đoàn cho các đơn vị tham gia thi đấu tối thiểu 9 hạng cân trong tất cả 6 nội dung./.
T.Nhu