Bài nghiên cứu có tiêu đề "Những khám phá gần đây về việc đạt được trình độ cao nhất của con người", đề cập đến một câu hỏi quan trọng đối với thể thao hiệu suất cao, tập trung vào cách các nhà vô địch thực sự phát triển. Dựa trên các cơ sở dữ liệu lớn và các nghiên cứu theo chiều dọc về các VĐV Olympic và quốc tế, nghiên cứu này thách thức một trong những nguyên tắc cố hữu nhất trong thể thao hiện đại rằng, việc nổi bật sớm và luyện tập chuyên sâu trong một môn thể thao duy nhất từ thời thơ ấu là con đường đáng tin cậy nhất để trở thành VĐV ưu tú.
Khoa học đặt câu hỏi về mối liên hệ giữa tài năng trẻ và VĐV ưu tú
Nhóm nghiên cứu do Giáo sư Arne Güllich dẫn đầu bao gồm cả Michael Barth, David Z. Hambrick và Brooke N. McNamara đã xem xét bằng chứng từ nhiều bộ môn thể thao và tìm thấy một mô hình chung cho thấy rằng "Những người có thành tích xuất sắc ngay từ đầu và những người có thành tích xuất sắc sau này trong cùng một lĩnh vực hiếm khi là cùng một cá nhân mà chủ yếu là các nhóm riêng biệt theo thời gian. Điều này đặt trọng tâm vào cuộc tranh luận về hiệu quả của các hệ thống phát hiện tài năng sớm hiện nay.
Có thể giải thích một cách cụ thể hơn, sự khác biệt giữa "Ngôi sao nhí" và "Nhà vô địch thực thụ". Nghiên cứu chỉ ra rằng những VĐV dẫn đầu ở các lứa tuổi nhỏ (U11, U13...) thường không phải là những người sau này đứng trên bục vinh quang ở cấp độ chuyên nghiệp (trưởng thành). Nói cách khác, nhóm tài năng tỏa sáng sớm và nhóm đạt đỉnh cao muộn thường là hai nhóm người khác nhau, ít khi trùng khớp.
Mô hình phát triển không bền vững của việc thành công sớm đã từng hiện hữu khi nhiều trường hợp thành công rực rỡ ở tuổi thiếu niên là nhờ sự phát triển thể chất sớm hoặc do quá trình tập trung tập luyện quá chuyên biệt từ quá nhỏ (ép chín sớm). Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy những người thành công ở cấp độ cao nhất sau này thường có xu hướng bắt đầu đa dạng nhiều môn thể thao hơn và chỉ tập trung chuyên sâu muộn hơn một chút.
Hiện nay, nhiều học viện thể thao thường cố gắng tìm kiếm và đầu tư mạnh tay vào những đứa trẻ bộc lộ năng khiếu ngay từ sớm. Tuy nhiên, nếu theo nghiên cứu này, hệ thống đó có thể đang bị sai lầm: chúng ta có thể đang bỏ lỡ những "nhà vô địch tương lai" (những người phát triển muộn hơn) và lại dồn quá nhiều nguồn lực vào những "tài năng nhí" vốn khó có thể duy trì phong độ khi trưởng thành.
Dữ liệu được tổng hợp trong bài báo cho thấy gần 90% VĐV đạt được vị trí chuẩn mực ở các hạng mục trẻ không phải là những cá nhân đạt được trình độ quốc tế cao nhất khi trưởng thành, một kết quả lặp lại nhất quán ở các môn thể thao và cấp độ thi đấu khác nhau. Như tạp chí Science đã lưu ý, "ở các cấp độ thi đấu cao nhất khi trưởng thành, thành tích đỉnh cao có tương quan nghịch với thành tích ban đầu." Thật vậy, nhiều nhà vô địch Olympic và thế giới, ở giai đoạn đầu sự nghiệp, là những VĐV có thành tích khiêm tốn so với các đồng đội sau này không đạt đến đỉnh cao.
Bài báo của Giáo sư Arne Güllich cũng chỉ ra những khác biệt rõ ràng giữa các yếu tố dự đoán thành công sớm và những yếu tố đặc trưng cho những VĐV trưởng thành xuất sắc nhất. Thành tích cao ở tuổi trẻ gắn liền với khối lượng luyện tập chuyên biệt trong một môn thể thao duy nhất và sự tiến bộ nhanh chóng ở độ tuổi còn trẻ. Tuy nhiên, mô hình này đảo ngược khi phân tích quỹ đạo của các nhà vô địch đã thành danh. Theo Science, "thành tích đẳng cấp thế giới trong một lĩnh vực gắn liền với lượng luyện tập chuyên biệt ít hơn, lượng luyện tập đa môn nhiều hơn ở giai đoạn đầu và sự tiến bộ dần dần hơn trong thành tích chuyên biệt ở giai đoạn đầu".
Từ góc độ thể thao, phát hiện này chỉ ra tầm quan trọng của việc luyện tập đa dạng ở giai đoạn đầu. Bằng chứng được Güllich và nhóm nghiên cứu xem xét cho thấy nhiều VĐV đẳng cấp thế giới đã luyện tập nhiều môn thể thao trong thời thơ ấu và tuổi thiếu niên, phát triển các kỹ năng đa dạng trước khi dần dần tập trung vào một môn chính. Những yếu tố này có mối liên hệ chặt chẽ và tạo thành một mô hình mạnh mẽ xuất hiện trong các bối cảnh thi đấu khác nhau.
Bài đánh giá này thách thức những giải thích truyền thống có ảnh hưởng lớn trong thể thao thành tích cao. Trong phần tài liệu bổ sung của bài báo, các tác giả chỉ ra rằng các mô hình như luyện tập có chủ đích chuyên sâu hoặc quy luật lũy thừa của học tập không giải thích đầy đủ quỹ đạo của các nhà vô địch trưởng thành. Trong bối cảnh đó, chính bài báo nêu rõ rằng "Quan điểm luyện tập có chủ đích, một ví dụ về quan điểm đào tạo chuyên biệt, mâu thuẫn với bằng chứng thực nghiệm," vì nhiều VĐV đẳng cấp thế giới tích lũy ít kinh nghiệm luyện tập chuyên biệt sớm hơn so với các VĐV khác ở trình độ thấp hơn một chút.
Trong phần cuối của bài báo, Güllich và các đồng nghiệp đề xuất một số giả thuyết để giải thích các mô hình này, trong đó có giả thuyết tìm kiếm và phù hợp và giả thuyết vốn học tập được nâng cao. Các đề xuất cho rằng việc luyện tập đa ngành cho phép các VĐV tìm ra môi trường và vai trò phù hợp nhất với khả năng của họ và xây dựng nền tảng học tập vững chắc hơn cho hiệu suất cao sau này, mặc dù các tác giả nhấn mạnh rằng đây chỉ là những giải thích ban đầu và cần được nghiên cứu thêm trong tương lai.
Do đó, bài đánh giá đưa ra một thông điệp quan trọng liên quan đến các hệ thống thúc đẩy tài năng dựa gần như hoàn toàn vào thành tích ban đầu. Như tạp chí Science kết luận, "những giả định được đưa ra dựa trên bằng chứng từ những người trẻ tuổi và những người có thành tích không xuất sắc... không thể giải thích đầy đủ những bằng chứng gần đây," một tuyên bố đặt ra câu hỏi về hiệu quả của các chương trình tập trung nguồn lực vào một thiểu số những người trẻ tuổi xuất sắc trong khi bỏ qua những nhà vô địch tiềm năng với sự phát triển sau này.
A.T biên dịch, ảnh insidethegames