Cuộc đời và sự nghiệp của ông Trần Hữu Chỉ gắn liền với những dấu mốc quan trọng trong lịch sử phát triển của thể thao Việt Nam. Nhắc đến cái tên Trần Hữu Chỉ, người ta không chỉ nhớ tới tấm HCV quốc tế đầu tiên của Điền kinh Việt Nam mà điều quan trọng hơn đó chính là tấm huy chương của ý chí kiên cường, tinh thần kỷ luật và khát vọng vươn ra đấu trường quốc tế. Chính vì vậy, những đóng góp và kinh nghiệm mà ông Trần Hữu Chỉ để lại không chỉ là câu chuyện về một nhà vô địch, mà còn là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ vận động viên trẻ trên con đường chinh phục đỉnh cao thể thao.
VĐV Trần Hữu Chỉ (thứ ba từ trái sang) cùng VĐV Việt Nam ở môn khác cũng giành HCV đã vinh dự được gặp Bác Hồ năm 1966
Hành trình đến với đỉnh cao của ông bắt đầu từ những năm tháng gian khó trên sân vận động Hàng Đẫy khi mới 15 tuổi. Những năm 1960, khi kinh tế gia đình vô cùng chật vật, một mình mẹ ông phải gồng gánh nuôi con. Chính tình yêu thương và sự hy sinh vô bờ bến của người mẹ đã trở thành nguồn động lực tinh thần mạnh mẽ nhất, giúp cậu thiếu niên Trần Hữu Chỉ nỗ lực không ngừng nghỉ trên đường chạy. Năm 1960, tại giải vô địch điền kinh quốc gia ở Hải Phòng, ông đã giành được chức vô địch đầu tiên trong sự nghiệp. Đây không chỉ là một danh hiệu mà là lời khẳng định cho tài năng thiên bẩm và sự bền bỉ của một vận động viên trẻ tuổi giữa thời kỳ đất nước còn nhiều khó khăn.
Với những thành tích đạt được từ giải quốc gia, ông đã được gọi vào đội tuyển quốc gia vào ngày 13/4/1961. Ở tuổi 18, đó là niềm tự hào lớn lao nhưng cũng đi kèm với áp lực đè nặng lên đôi vai của chàng trai trẻ. Trong một tập thể gồm nhiều đàn anh dày dạn kinh nghiệm, Trần Hữu Chỉ từng tự nhận mình là người yếu nhất. Cảm giác thua kém ấy đôi khi mang lại nỗi buồn, nhưng chính sự mong muốn có được thành tích như bạn đồng lứa đã trở thành ngọn lửa thôi thúc ông vươn lên. Ông tự đặt ra mục tiêu khắc nghiệt cho bản thân là phải đạt danh hiệu kiện tướng và có huy hiệu toàn miền Bắc trong vòng năm năm. Bất chấp những ánh mắt hoài nghi từ xung quanh, ông chọn cách im lặng và rèn luyện, dùng thành tích thực tế để làm câu trả lời đanh thép nhất.
May mắn trong cuộc đời vận động viên của ông là sự đồng hành của người thầy, huấn luyện viên Phạm Văn Nam. Dưới sự dẫn dắt của một người thầy am tường kỹ thuật và tâm huyết, Trần Hữu Chỉ đã bộc lộ tố chất của một vận động viên có ý chí phấn đấu tuyệt vời, người có khả năng chịu đựng khối lượng tập luyện cực lớn và luôn tích cực học hỏi. Những chuyến tập huấn dài ngày tại Trung Quốc và Triều Tiên sau đó đã giúp ông cải thiện rõ rệt thành tích ở nội dung 400m vượt rào, chuẩn bị cho một chương mới đầy vinh quang tại đấu trường quốc tế.
Đại hội thể thao GANEFO Châu Á khai mạc ngày 25/11/1966 tại Phnom Penh, Campuchia mang một ý nghĩa chính trị và xã hội sâu sắc. Đó là ngày hội của những quốc gia mới trỗi dậy, khẳng định vị thế và sức mạnh trước bạn bè quốc tế. Để chuẩn bị cho sự kiện này, các vận động viên Việt Nam đã phải tập luyện trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt dưới tiếng gầm rú của máy bay Mỹ đánh phá thủ đô. Tiếng còi báo động vang lên là lúc họ xuống hầm, và ngay khi máy bay địch đi qua, họ lại lập tức lên sân tranh thủ từng phút giây để rèn luyện. Tinh thần thi đấu khi đó không chỉ vì cá nhân mà còn vì Đảng, vì Bác Hồ và vì miền Nam ruột thịt đang trong khói lửa chiến tranh.
Tuy nhiên, ngay sát ngày thi đấu chính thức, một sự cố sức khỏe nghiêm trọng đã xảy đến với Trần Hữu Chỉ. Người chiến binh trên đường chạy lúc ấy mệt mỏi rã rời, đến mức việc leo cầu thang cũng phải dùng cả hai tay hỗ trợ và thở dốc. Trước tình cảnh ấy, lãnh đạo đoàn đã có ý định không cho ông tham gia thi đấu để bảo đảm an toàn. Nhưng với tinh thần của một bí thư chi đoàn và sự quyết tâm sắt đá, ông đã khẩn khoản xin được ra sân. Sự tin tưởng của người thầy Bùi Tử Liêm đã giúp ông nhận được sự đồng ý từ lãnh đạo chỉ vài giờ trước khi cuộc đua bắt đầu.
Ông Trần Hữu Chỉ - chủ nhân tấm HCV quốc tế đầu tiên của điền kinh Việt Nam tại Đại hội GANEFO Châu Á năm 1966
Chiều ngày 27/11/1966, khi bước xuống xe buýt tại sân vận động, Trần Hữu Chỉ vẫn chủ động nở nụ cười và bắt tay các đối thủ quốc tế. Hành động ấy nhằm che giấu đi sự suy kiệt bên trong, không để đối thủ nhìn thấy điểm yếu, đồng thời cũng là cách để ông tự kích thích tinh thần bản thân. Khi tiếng súng khởi động vang lên, ông lao ra ở 200m rào đầu với sự tính toán nhịp điệu kỹ lưỡng để duy trì sức bền. Ở vị trí thứ ba khi bước vào giai đoạn sau, ông dồn hết những chút sức lực cuối cùng vào đôi chân đang run rẩy. Đến mét thứ 390, ông vượt qua người thứ hai và ở 5m cuối cùng, ông đã vươn lên dẫn đầu để chạm đích trong sự vỡ òa của đồng đội.
Chiến thắng ấy càng thêm xúc động khi lá cờ đỏ sao vàng kéo lên và giai điệu Tiến quân ca vang vọng giữa sân vận động Phnom Penh, nước mắt của người chiến binh Trần Hữu Chỉ đã rơi trong niềm hạnh phúc tột cùng. Đó không chỉ là tấm huy chương vàng đầu tiên của điền kinh Việt Nam tại một giải đấu chính thức, mà còn là mốc son chói lọi mở đầu cho một ngày thi đấu đại thắng của đoàn thể thao nước nhà.
Sau chiến thắng vang dội trở về, ông vinh dự được gặp Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch vào ngày 19/12/1966. Lời khen ngợi của Bác và chiếc huy hiệu Người tặng đã trở thành vật báu thiêng liêng nhất trong cuộc đời ông, là lời nhắc nhở về trách nhiệm của một người vận động viên đối với Tổ quốc. Sau này, khi chuyển sang công tác huấn luyện tại đội tuyển điền kinh Hà Nội từ năm 1983, ông đã đem toàn bộ vốn liếng kinh nghiệm và kiến thức từ trường Đại học TDTT Từ Sơn để vun trồng cho những mầm non mới.
Giờ đây, dù đã ở tuổi cao niên, ông vẫn giữ nguyên vẹn niềm đam mê với điền kinh. Ông thường xuyên chia sẻ về một thời gian khổ nhưng hào hùng, nơi mà ý chí con người được tôi luyện qua những thử thách khắc nghiệt nhất. Nhìn thấy sự tiến bộ của thế hệ vận động viên trẻ ngày nay với điều kiện tập luyện hiện đại và thể trạng vượt trội, ông không giấu được sự vui mừng. Những người tiên phong như ông đã chịu đựng nhiều thiệt thòi, nhưng chính sự cống hiến thầm lặng ấy đã đặt nền móng vững chắc cho bảng vàng thành tích của thể thao Việt Nam hôm nay. Câu chuyện về tấm huy chương vàng của Trần Hữu Chỉ sẽ mãi là một minh chứng sống động về sức mạnh của tinh thần vượt khó.
Hiếu Minh, ảnh tư liệu, FBNV