Tại khu vực Đông Nam Á, các quốc gia thành viên ASEAN đã bắt đầu công nhận vai trò chiến lược của các hoạt động thể chất trong việc xây dựng khả năng phục hồi xã hội. Một dấu mốc quan trọng trong tiến trình này chính là sự ra đời của sáng kiến phòng ngừa tội phạm Thanh niên Đông Nam Á, một chương trình thay đổi hệ thống mang tính đột phá do Ủy ban Olympic quốc tế và Cơ quan phát triển Pháp khởi xướng. Tại Việt Nam, dự án này không chỉ dừng lại ở các hoạt động sân cỏ mà đang được nâng tầm thành một chiến lược quốc gia thông qua việc thành lập Mạng lưới Quốc gia Việt Nam, một cơ chế hợp tác liên ngành nhằm tạo ra tác động sâu rộng và bền vững đến năm 2027.
Sáng kiến phòng ngừa tội phạm Thanh niên Đông Nam Ádo Ủy ban Olympic quốc tế và Cơ quan phát triển Pháp khởi xướng
Sự hình thành của Mạng lưới Quốc gia Việt Nam bắt nguồn từ những nỗ lực không ngừng của Liên minh Thể thao và sự đồng thuận cao từ phía các cơ quan quản lý nhà nước. Trong cuộc gặp gỡ cấp cao tại Hà Nội vào cuối năm 2025, đại diện Ủy ban Olympic quốc tế và Cục TDTT Việt Nam đã đặt những viên gạch đầu tiên cho một mạng lưới điều phối chuyên nghiệp. Vai trò của mạng lưới này không chỉ là quản lý các khoản tài trợ mà còn là định hướng chiến lược, đảm bảo rằng mọi sáng kiến thể thao đều phải song hành với các mục tiêu phát triển bền vững và ưu tiên quốc gia. Với sự chủ trì của Cục TDTT Việt Nam, mạng lưới quy tụ một lực lượng liên ngành hùng hậu bao gồm Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Ủy ban Olympic Việt Nam và Trung ương Đoàn Thanh niên. Sự hiện diện của các tổ chức quốc tế như: Văn phòng Liên Hợp Quốc về chống ma túy và tội phạm tại Việt Nam và Liên minh Thể thao trong vai trò Ban Thư ký đã tạo nên một cấu trúc quản trị chặt chẽ, kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm toàn cầu và bối cảnh thực tiễn của địa phương.
Một trong những điểm sáng của sáng kiến này chính là sự tham gia của các tổ chức cơ sở với những mô hình thực tiễn đầy tính nhân văn. Tại Việt Nam, hai đơn vị được lựa chọn để thực thi các dự án thí điểm là Tổ chức phát triển Bóng đá cộng đồng (đối tác của Liên đoàn Bóng đá Na Uy và Liên đoàn Bóng đá Việt Nam) cùng Công ty TNHH Doanh nghiệp xã hội IRD Việt Nam. Trong khi IRD Việt Nam tập trung vào việc lồng ghép chăm sóc dựa trên hiểu biết về chấn thương tâm lý vào chương trình giáo dục thể chất nhằm giữ chân trẻ em ở lại trường học, thì dự án bóng đá cộng đồng lại tận dụng sức hấp dẫn của môn thể thao vua để tạo ra không gian an toàn cho hàng ngàn thanh thiếu niên tại Quảng Trị và Tuyên Quang. Thay vì những cuộc tranh tài gay gắt, các câu lạc bộ bóng đá này nhấn mạnh vào tinh thần phi cạnh tranh, sự hòa nhập và gắn kết cộng đồng, từ đó giúp trẻ em trong độ tuổi từ 6 đến 15 tránh xa các nguy cơ bạo lực và tệ nạn xã hội.
Hoạt động của Mạng lưới Quốc gia Việt Nam được thiết kế với một tầm nhìn dài hạn, không chỉ tập trung vào việc thực thi mà còn chú trọng vào việc xây dựng bằng chứng để định hình chính sách. Thông qua việc đo lường tác động của "sự thay đổi hệ thống", các bên liên quan có thể điều chỉnh thông điệp về phòng chống tội phạm một cách chính xác hơn. Điều này đặc biệt quan trọng khi dự án hướng tới những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, những thanh thiếu niên đã hoặc đang có nguy cơ tiếp xúc với hệ thống tư pháp. Bằng cách sử dụng các khoản tài trợ xây dựng năng lực, mạng lưới khuyến khích việc học hỏi chung và trao đổi kiến thức xuyên quốc gia giữa Lào, Philippines, Thái Lan và Việt Nam. Các cuộc họp định kỳ được thiết lập xen kẽ giữa hình thức trực tuyến và trực tiếp từ đầu năm 2026 đến giữa năm 2027 sẽ là nơi để các thành viên thảo luận về những thách thức, chia sẻ thành công và tìm kiếm các cơ hội đồng đầu tư nhằm đảm bảo dự án không bị đứt quãng sau khi nguồn tài trợ quốc tế kết thúc.
Trong quá trình triển khai, tính minh bạch và đạo đức nghề nghiệp luôn được đặt lên hàng đầu. Các thành viên tham gia mạng lưới đều cam kết tuân thủ các nguyên tắc quản trị nghiêm ngặt, từ việc giữ gìn tính trung lập, chuyên nghiệp cho đến việc tránh các xung đột lợi ích cá nhân. Sự hỗ trợ từ Ban Thư ký Liên minh thể thao cùng hệ thống báo cáo tài chính tinh gọn đã tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan nhà nước như Cục TDTT Việt Nam dễ dàng phối hợp và quản lý nguồn lực. Hơn thế nữa, việc tận dụng các cơ chế bổ trợ như Quỹ Đoàn kết Quốc gia Olympic của Ủy ban Olympic Việt Nam cũng mở ra những hướng đi mới trong việc đa dạng hóa nguồn vốn, giúp mở rộng quy mô các hoạt động thể thao cộng đồng ra nhiều tỉnh thành khác.
Tầm nhìn của chiến lược Olympism365 mà Uỷ ban Olympic quốc tế đang theo đuổi chính là đưa thể thao đến với mọi người, ở mọi nơi, trong suốt 365 ngày mỗi năm. Tại Việt Nam, tầm nhìn đó đang dần trở thành hiện thực khi thể thao không còn chỉ là những tấm huy chương trên đấu trường quốc tế mà đã trở thành một liều thuốc chữa lành và một lá chắn bảo vệ thanh thiếu niên khỏi bóng tối của tội phạm. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các bộ ngành, sự tận tâm của các cán bộ đầu mối và sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế đang hứa hẹn tạo nên một môi trường xã hội an toàn hơn. Khi trẻ em tại các vùng sâu vùng xa của Quảng Trị hay Tuyên Quang có thể vui cười trên sân bóng thay vì lang thang với những nguy cơ tiềm ẩn, đó cũng là lúc chúng ta thấy được giá trị thực sự của sự công bằng và bền vững mà sáng kiến này mang lại.
Hướng tới năm 2026, khi Mạng lưới Quốc gia Việt Nam bắt đầu những bước đi chính thức đầu tiên, kỳ vọng về một cuộc chuyển đổi hệ thống dựa trên sức mạnh thể thao đang lớn dần hơn bao giờ hết. Đây không chỉ là một dự án ngắn hạn mà là một lời cam kết dài lâu vì một thế hệ tương lai khỏe mạnh, bản lĩnh và hướng thiện.
A.T, ảnh insidethegames