Đây là hoạt động giám sát mang ý nghĩa then chốt ngay đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, thể hiện tinh thần chủ động, đồng hành sát sao giữa cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp. Mục tiêu cao nhất là kịp thời nhận diện các "điểm nghẽn" thể chế, tháo gỡ khó khăn vướng mắc, khơi thông mọi nguồn lực để đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, động lực phát triển bền vững đất nước.
Chuyển biến tích cực từ tư duy đến hành động
Theo báo cáo, trong thời gian qua, Bộ VHTTDL đã có nhiều nỗ lực, cố gắng trong việc triển khai các chủ trương, nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ.
Buổi làm việc diễn ra dưới sự đồng chủ trì của Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh và Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh
Nổi bật là việc Bộ đã chủ động triển khai Nghị quyết số 263/2025/QH15 của Quốc hội, tiếp tục tinh gọn hệ thống báo chí và chấn chỉnh tình trạng “báo hóa” tạp chí. Trong công tác hoàn thiện thể chế, Bộ đã hoàn thiện hồ sơ Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 5 luật chuyên ngành (bao gồm Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh và Luật Di sản văn hóa) để trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ Hai, đồng thời chuẩn bị các dự án luật mới cho giai đoạn tới.
Đối với việc quản lý thiết chế văn hóa, thể thao, Bộ đã kịp thời ban hành các văn bản hướng dẫn địa phương sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập và quy định tiêu chuẩn diện tích trung tâm văn hóa các cấp. Đặc biệt, hệ thống cơ chế, chính sách phục vụ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2035 đã được hoàn thiện đồng bộ từ cấp Chính phủ đến các thông tư hướng dẫn của Bộ.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh phát biểu tại buổi làm việc
Nhìn lại cả một quá trình dài, đặc biệt kể từ sau Hội nghị Văn hóa toàn quốc, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã cung cấp những cơ sở lý luận, thực tiễn quan trọng để xây dựng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chiến lược phát triển văn hóa. Bám sát tinh thần đó, Bộ VHTTDL đã hoàn thành rà soát toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tạo nền tảng vững chắc để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và thúc đẩy toàn ngành phát triển bền vững.
Thẳng thắn nhìn nhận những "khoảng lặng" thể chế
Bên cạnh những kết quả đạt được, với tinh thần thẳng thắn, xây dựng, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã chỉ ra một số tồn tại, hạn chế. Cụ thể, tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn thi hành luật, khiến nhiều chính sách mới mang tính đột phá của các luật vừa ban hành gặp khó khi đi vào cuộc sống. Điển hình như tại Luật Điện ảnh, quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh sau hơn 3 năm vẫn chưa thể thành lập do vướng chủ trương không hình thành mới các quỹ tài chính ngoài ngân sách.
Việc phân cấp cho địa phương lập hội đồng thẩm định phim chưa vận hành được trên thực tế. Trên không gian mạng, các vi phạm về chủ quyền, lịch sử từ nền tảng xuyên biên giới hay các nội dung phim ngắn độc hại trên TikTok, YouTube vẫn đang để lại nhiều lỗ hổng quản lý. Tương tự, Luật Di sản văn hóa dù có khung pháp lý nhưng Quỹ bảo tồn di sản vẫn chậm triển khai, nhiều dự án khảo cổ bị bó buộc vì vướng quy hoạch.
Các cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác xây dựng chính sách, pháp luật lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch được nhận Bằng khen của Bộ VHTTDL
Đối với Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, biện pháp giáo dục mới là “phục vụ cộng đồng” gần như chưa được áp dụng trên thực tế. Về tổng thể các nhiệm vụ giám sát chuyên đề qua các nhiệm kỳ (bao gồm cả khóa XIV và khóa XV), Bộ VHTTDL có 4 chuyên đề giám sát với 95 nhóm nhiệm vụ. Đến nay, Bộ đã thực hiện hoàn thành 56 nhiệm vụ và còn 32 nhiệm vụ đang tiếp tục triển khai.
Phát biểu kết luận buổi làm việc, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh: phát triển văn hóa, thể thao và du lịch không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành VHTTDL mà cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Để khắc phục triệt để các tồn tại, Thường trực Ủy ban đề nghị Bộ VHTTDL cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp trọng tâm.
Trước hết, cần đặt ưu tiên cao nhất cho việc khẩn trương hoàn thiện, trình Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa giai đoạn 2026–2030; đồng thời phối hợp với Bộ Tài chính sớm ban hành Thông tư hướng dẫn quản lý, sử dụng kinh phí chi thường xuyên nhằm tránh làm ảnh hưởng đến việc giải ngân nguồn vốn năm 2026 của các địa phương.
Đối với công tác lập pháp, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh yêu cầu các đơn vị tuyệt đối không chủ quan, tăng cường phối hợp chặt chẽ để nâng cao chất lượng. Bộ cần chủ động phối hợp chặt chẽ hơn nữa với Ủy ban Văn hóa và Xã hội cùng các bộ, ngành liên quan như: Tài chính, Kế hoạch và Đầu tư, Tài nguyên và Môi trường để thể chế hóa các chính sách đặc thù về thuế, đất đai, đấu thầu vào các luật chuyên ngành.
Đồng thời, phải rà soát kỹ lưỡng để khẩn trương tham mưu sửa đổi các quy định pháp luật lỗi thời, tháo gỡ triệt để các "điểm nghẽn" đang gây khó khăn cho việc xã hội hóa, thu hút nguồn lực ngoài ngân sách đầu tư vào hạ tầng văn hóa, thể thao. Cùng với đó, ngành cần có các hướng dẫn kỹ thuật cụ thể cho địa phương thực hiện thẩm quyền phân cấp; thiết lập lộ trình rõ ràng giải quyết dứt điểm tình trạng "báo hóa" tạp chí, trang thông tin điện tử trong năm 2026. Các kiến nghị phải đi đôi với mốc thời gian hoàn thành cụ thể để Quốc hội giám sát đến cùng.
Đối với việc kiểm soát văn bản quy phạm pháp luật, các cơ quan chức năng cần tiếp cận nghiêm túc các khía cạnh thực tiễn, tạo cơ sở giải quyết triệt để khó khăn và nâng cao hiệu quả thực thi trong thời gian tới.
Các cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác xây dựng chính sách, pháp luật lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch được nhận Bằng khen của Bộ VHTTDL
Tiếp thu các ý kiến của Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh cho biết: Bộ sẽ chỉ đạo các đơn vị trực thuộc khẩn trương rà soát, bổ sung số liệu chi tiết, hoàn thiện các phương án xử lý vướng mắc để báo cáo bổ sung đầy đủ trình Quốc hội. Đối với các đề án luật, Bộ đang bám sát tiến độ và các yêu cầu chất lượng để triển khai đúng kế hoạch.
Qua rà soát tiến độ lập pháp đối với các luật cụ thể trong việc thực hiện Nghị quyết 80, Bộ tự thấy có một số luật cần phải đẩy nhanh tiến độ hơn và hiện đang báo cáo xin ý kiến Chính phủ. Sau khi Chính phủ đồng ý điều chỉnh Nghị quyết 30, Bộ sẽ chủ động tham mưu để Chính phủ có văn bản trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, điều chỉnh chương trình lập pháp cho phù hợp với thực tiễn. Liên quan đến công tác tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan tham mưu của Bộ sẽ hoàn thành cơ bản việc rà soát sơ bộ ngay trong tháng 6/2026; từ nay đến cuối năm 2026, Bộ sẽ cụ thể hóa các nội dung cần tập trung xử lý đối với từng luật cụ thể.
Về Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, Bộ hoàn toàn tiếp thu và chia sẻ với những lo lắng, trăn trở của các thành viên Ủy ban. Áp lực lớn nhất của Bộ hiện nay không chỉ là việc có nguồn vốn và phải giải ngân đúng tiến độ, đúng quy định, mà cốt lõi là làm sao tổ chức thực hiện thật hiệu quả để đạt được các mục tiêu, đích đến cuối cùng của chương trình như kỳ vọng.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cũng khẳng định: Nhiệm vụ lập pháp của Bộ trong năm 2026 và trong cả nhiệm kỳ này là vô cùng nặng nề, từ việc xây dựng luật cho đến ban hành các văn bản nghị định, thông tư hướng dẫn, đòi hỏi yêu cầu cao cả về tiến độ lẫn chất lượng. Bộ VHTTDL sẽ nỗ lực hết mình, đồng thời mong muốn tiếp tục nhận được sự chia sẻ, phối hợp và hỗ trợ quý báu từ phía Ủy ban để hệ thống văn bản của ngành được hoàn thiện đúng lộ trình.
Buổi làm việc khép lại với sự thống nhất cao về nhận thức và hành động. Tinh thần giám sát không phải là chỉ ra những điểm còn tồn đọng mà cùng với đó là sự cùng đồng hành, chia sẻ áp lực, tìm giải pháp của Quốc hội, từ đó tạo động lực mạnh mẽ để Bộ VHTTDL bứt phá, biến các cam kết chính sách thành hiệu quả thực tế sinh động, thúc đẩy sự nghiệp phát triển văn hóa, thể thao và du lịch trong thời gian tới.
N. Hương, Ảnh: Như Huy