Sắc Xuân trên nhiều sới vật
Điều làm nên sức hút đặc trưng của những sới vật đầu xuân vùng Kinh Bắc chính là niềm đam mê cháy bỏng của người dân. Không phân biệt tuổi tác, giới tính hay trọng lượng cơ thể (hạng cân), ai cũng có thể bước lên đài so tài. Hơn nữa, diễn biến các trận đấu vật rất gay cấn, khó đoán định. Một đô vật thấp bé nhẹ cân vẫn có thể cho một đô vật lực lưỡng vào thế “lấm lưng trắng bụng”, một danh đô kỳ cựu cũng có thể phải rời sới bởi những miếng đánh biến hóa, lợi hại lật ngược tình thế của đối thủ còn trẻ… Lý giải điều này, theo danh đô Nguyễn Văn Cầu, trong đấu vật truyền thống, thể hình, thể lực không phải yếu tố quyết định, nghĩa là không phải to cao hơn đối thủ sẽ thắng. Mấu chốt giành thắng lợi là phải bình tĩnh, khôn khéo, linh hoạt, biết chớp thời cơ, ra đòn đúng lúc, có miếng đánh sở trường. Những trận đấu ở sới vật làng vì thế luôn hấp dẫn bởi sự khó lường, khó có thể đoán định kết quả, khiến người xem không thể rời mắt, liên tục hò reo, tán thưởng.
Nhiều sới vật trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh thu hút rất đông nhân dân trong và ngoài tỉnh đến cổ vũ
Nhắc tới Vật Bắc Ninh, những người yêu môn môn thể thao truyền thống này không thể không biết đến một số sới vật nổi tiếng như: Sới vật thôn Ninh Tào, sới vật thôn Quế Sơn.
Sới vật thôn Ninh Tào (xã Hợp Thịnh) từ xưa đã nổi tiếng với hội vật kéo dài 3 ngày gắn liền với lễ hội truyền thống, tổ chức từ mùng 2 đến mùng 4/2 âm lịch. Sới vật ở đây được thiết kế độc đáo nằm trên ốc đảo nổi giữa hồ nước trước đình làng liền với bờ nương dâu, hướng ra dòng sông Cầu thơ mộng. Khi tiếng trống rộn rã nổi lên là lúc người dân nô nức kéo về, đứng ken chật xung quanh hồ nước, háo hức dõi theo cổ vũ đô vật ở khắp nơi về tụ hội tranh tài cao thấp.
Sới vật thôn Quế Sơn cũng nổi danh không kém bởi giải vật đầu xuân vào hội làng (mùng 8 tháng Giêng hằng năm). Sới vật nằm ngay trên sườn đê sông Cầu - nơi sản sinh ra nhiều đô vật tài ba trở thành những VĐV, HLV tiêu biểu của đội tuyển tỉnh, đội tuyển quốc gia. Tiêu biểu cho vùng đất này chính là cựu danh đô Nguyễn Văn Cầu. Truyền thống võ vật được người dân lưu truyền từ đời này qua đời khác; trai tráng, trẻ con lấy học vật, đấu vật là niềm tự hào nên liên tục sản sinh thế hệ kế tục, phát huy tinh hoa vật cổ truyền quê hương.
Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh còn có hàng trăm hội vật đặc sắc gắn liền với các lễ hội truyền thống. Nếu mạn phía Nam sông Cầu có vùng Hiệp Hòa (cũ) được mệnh danh là “đất vật” xứ Bắc thì mạn phía Bắc sông Cầu nổi tiếng với các sới vật: Đình Bảng, Đồng Kỵ, Hương Mạc, Việt Hùng, Bồng Lai, Đào Viên, Đại Phúc, Yên Mẫn… Mỗi vùng lại có những thế vật độc đáo mang sắc thái và sở trường riêng biệt.
Bảo tồn và phát huy mạch nguồn truyền thống
Nhịp sống hiện đại với nhiều hình thức giải trí mới, song có thể khẳng định trên vùng quê Bắc Ninh - Kinh Bắc, những sới vật sôi động, rộn rã tiếng trống luôn là điểm hẹn không thể thiếu của người dân và du khách thập phương khi du Xuân, trẩy hội.
Để giữ được “hồn cốt” của cha ông mà vẫn phù hợp với đời sống hôm nay, các địa phương trong tỉnh đã chủ động khôi phục, chuẩn hóa nghi thức, đổi mới phương thức tổ chức nhưng vẫn giữ vững giá trị cốt lõi: Trang nghiêm phần lễ, văn minh phần hội, tránh thương mại hóa, đề cao tinh thần nhân văn, thượng võ. Đặc biệt, hầu hết sới vật đến nay vẫn giữ phong tục “vật thờ”. Đây không phải là cuộc đấu phân định cao thấp mà là nghi lễ đặc biệt do hai danh đô có tên tuổi, kinh nghiệm, tài đức nhất làng thực hiện.
Trong công tác tổ chức, nhiều nơi như: Đào Viên, Việt Hùng, Đông Cứu, Đình Bảng, Đồng Kỵ, Ninh Tào… huy động nguồn lực trong nhân dân và xã hội hóa để làm mới sới vật với mức đầu tư hàng trăm triệu đồng. Bên cạnh đó, giải thưởng cũng được nâng cao lên tới vài chục triệu đồng, thu hút thêm nhiều đô vật tài năng ở khắp các tỉnh, thành, ngành, trong đó có cả những kiện tướng quốc gia đang thi đấu chuyên nghiệp về tranh tài. Tuy nhiên, giải thưởng không phải là yếu tố quan trọng nhất mà tiếng trống xe đài mời gọi, sự cổ vũ vô tư, sảng khoái của người dân mới chính là động lực chính để các đô vật hết mình cống hiến.
Ông Nguyễn Trọng Bắc- Phó Giám đốc Sở VHTTDL Bắc Ninh khẳng định: “Nhờ những sới vật được duy trì, mở rộng ở các hội làng mà tinh thần thượng võ của người Bắc Ninh - Kinh Bắc vẫn luôn được gìn giữ, lưu truyền và nhân lên qua bao thế hệ. Nhiều đô vật xuất thân từ những sới vật làng đã phát triển trở thành những VĐV, HLV tiêu biểu của đội tuyển tỉnh, đội tuyển quốc gia. Đến nay, những vùng quê có truyền thống vật vẫn là nguồn tuyển chọn VĐV chính cho đội tuyển Vật của tỉnh thi đấu thể thao thành tích cao, giữ vững vị thế tốp đầu cả nước”.
Những ngày đầu năm, du Xuân qua vùng quê quan họ, hòa nhịp theo tiếng trống thúc giục, gọi mời từ các sới vật hội làng để cảm nhận vẻ đẹp của nét văn hóa đặc sắc gắn với hào khí, cốt cách con người xứ Kinh Bắc. Cùng với các môn thể thao khác, các sới vật truyền thống đã, đang và tiếp tục sứ mệnh góp thêm phần “hồn” cho lễ hội trên quê hương Bắc Ninh.
Hoài Phương, ảnh: BN