Mục tiêu cốt lõi của dự án pháp lý này là thành lập một cơ quan độc lập chuyên trách việc phân bổ nguồn tài trợ, nhằm lập lại trật tự cho một cấu trúc quản lý vốn dĩ bị phân mảnh từ lâu, đồng thời ngăn chặn đà suy giảm năng lực cạnh tranh quốc tế trong bối cảnh quốc gia này đang hướng tới một chiến dịch chạy đua giành quyền đăng cai Thế vận hội Olympic tương lai.
Đức tái cấu trúc toàn diện hệ thống thể thao đỉnh cao
Động lực thúc đẩy cuộc đại tu hệ thống này không chỉ xuất phát từ những lý do thuần túy chuyên môn mà còn đan xen chặt chẽ với các bài toán chính trị và áp lực ngân sách liên bang. Trong kế hoạch tài chính năm 2026, Văn phòng Thủ tướng Liên bang dự kiến phân bổ khoảng 350 triệu Euro cho mục tiêu thúc đẩy thể thao thành tích cao. Tuy nhiên, các phân tích chuyên sâu của tờ tuần báo Das Parlament chỉ ra rằng, nếu tính gộp toàn bộ nguồn kinh phí từ các bộ ngành khác dành cho việc làm, đào tạo và cơ sở vật chất, tổng chi phí công mà xã hội phải gánh vác cho hệ thống này thực tế lên tới gần 1 tỷ Euro mỗi năm.
Khoản đầu tư khổng lồ đó lại đang tồn tại song song với một thực trạng đáng buồn về sự suy giảm thành tích kéo dài qua nhiều thập kỷ. Minh chứng rõ nét là tại kỳ Thế vận hội Barcelona 1992, đoàn thể thao Đức từng kiêu hãnh giành tới 33 HCV, 21 HCB và 28 HCĐ, thế nhưng, tại Thế vận hội Paris 2024, những con số này đã tụt xuống chỉ còn 12 HCV, 13 HCB và 8 HCĐ, khiến nước Đức ngậm ngùi đứng ở vị trí thứ mười trên bảng tổng sắp.
Luật thúc đẩy thể thao mới được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để mâu thuẫn này. Từ trước đến nay, cơ chế phân bổ kinh phí của nhà nước luôn có sự phối hợp với Liên đoàn Thể thao Olympic Đức (DOSB) theo một mô hình phân tán, nơi mà tiếng nói của các bang liên bang, mạng lưới trung tâm huấn luyện dày đặc cùng các công cụ đánh giá tiềm năng bên ngoài đều có trọng lượng riêng, gây nên sự chồng chéo. Sau phiên họp lần thứ nhất, Hạ viện Đức đã chính thức chuyển giao dự luật này cho Ủy ban Thể thao và Tình nguyện để tiếp tục thảo luận chi tiết.
Đánh giá về tầm vóc của cuộc cải cách, Bộ trưởng Bộ Thể thao và Tình nguyện Christiane Schenderlein khẳng định trước Hạ viện rằng, dự luật này là một cột mốc mang tính quyết định để đưa thể thao Đức trở lại vị trí hàng đầu trên trường quốc tế. Bộ trưởng Christiane Schenderlein nêu rõ cơ quan mới sẽ mang trọng trách gia tăng số lượng huy chương của Đức tại các đấu trường toàn cầu, đồng thời đúc kết triết lý cải cách thông qua ba định hướng cốt lõi bao gồm: Tinh giản cấu trúc, đẩy nhanh tốc độ ra quyết định và tối ưu hóa nguồn tài trợ dựa trên thành tích cùng chuyên môn thể thao thực tế.
Sự chuyển dịch này sẽ tạo ra những thay đổi sâu sắc về mặt thể chế thông qua việc hình thành Cơ quan thể thao thành tích cao dưới mô hình một quỹ công quyền, tập trung toàn bộ quyền lực phân bổ kinh phí và định hướng chiến lược vào các lĩnh vực cốt lõi. Theo thông tin từ ZDFheute, cơ quan này sẽ đặt đại bản doanh tại Leipzig và được điều hành bởi cơ chế đồng trưởng ban, gồm một đại diện từ giới thể thao và một đại diện từ giới chính trị. Trong khi đó, Hội đồng quản trị của quỹ sẽ bao gồm sáu đại diện chính trị và ba thành viên từ DOSB. Các VĐV sẽ được sắp xếp tham gia vào một hội đồng kỹ thuật mang tính tư vấn, song không có quyền bỏ phiếu trực tiếp trong cơ quan điều hành cốt lõi.
Văn bản luật đã có bước mang tính đột phá, đó là lần đầu tiên nhà nước thiết lập cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp để trang trải chi phí sinh hoạt và trợ cấp tuổi già cho VĐV, tạo ra một bệ đỡ vững chắc hơn trong bối cảnh mức hỗ trợ trung bình từ quỹ Deutsche Sporthilfe hiện tại chỉ duy trì ở mức khiêm tốn từ 700 đến 800 Euro mỗi tháng.
Hệ thống hiện tại của Đức đang duy trì một mạng lưới quá rộng lớn các trung tâm Olympic và trung tâm liên bang, điều mà nhiều chuyên gia đánh giá là gây loãng nguồn lực. Nước Đức đang cố gắng đạt được sự xuất sắc ở quá nhiều địa điểm với quá nhiều VĐV một cách dàn trải. Quan điểm này nhận được sự đồng tình mạnh mẽ từ nhóm nghị sĩ đảng SPD, khi người phát ngôn về thể thao Bettina Lugk lập luận rằng, hệ thống mới buộc phải hướng tới mô hình ít trung tâm huấn luyện hơn nhưng đầu tư tập trung, hiệu quả hơn với trang thiết bị tối tân cùng các điều kiện khung thực sự đáng tin cậy.
Quy mô khổng lồ của hệ thống cần tổ chức lại được củng cố bằng các số liệu chính thức từ Chính phủ liên bang công bố. Bộ Tài chính hiện đang cấp tiền cho 40 Liên đoàn có các môn thi đấu thuộc hệ thống Olympic hoặc tạm thời là Olympic, 21 Liên đoàn phi Olympic và 5 Liên đoàn Olympic tham gia các nội dung thuộc Đại hội thể thao thế giới. Theo kế hoạch ngân sách, nguồn hỗ trợ dành cho các Liên đoàn Olympic sẽ được nâng từ 106,5 triệu Euro năm 2025 lên mức dự kiến 110,1 triệu Euro năm 2026, và khối các Liên đoàn phi Olympic cũng được tăng mạnh từ 12,7 triệu euro lên 18 triệu Euro.
Sự khẩn trương trong việc áp đặt một lịch trình cải cách quyết liệt này được giải thích rõ ràng bởi tham vọng của nước Đức trong việc chạy đua đăng cai Olympic vào các năm 2036, 2040 hoặc 2044. Đảng CSU nhấn mạnh dự luật là một tín hiệu ngoại giao và thể thao mạnh mẽ trong năm bản lề của khát vọng Olympic, đồng thời bày tỏ nguyện vọng đưa Ngày hội thể thao lớn nhất hành tinh trở lại với Munich. Để xây dựng mô hình này, các nhà lập pháp Đức đã nghiên cứu rất kỹ bài học thành công từ Vương quốc Anh – quốc gia đã tiến hành một cuộc cải tổ triệt để sau thất bại tại Thế vận hội Atlanta 1996 bằng cách tập trung toàn bộ nguồn lực tài chính vào các bộ môn có triển vọng giành vàng cao nhất và trao trọn quyền điều hành cho cơ quan UK Sport.
Nước Đức hiện đang nỗ lực định hình một lối đi tương tự, nhưng phải đối mặt với một thách thức đặc thù lớn hơn nhiều, đó là làm sao đạt được hiệu suất tối đa của mô hình tập quyền mà không làm đổ vỡ sự cân bằng lợi ích tinh tế giữa nhà nước, các Liên đoàn, các vùng lãnh thổ và chính các VĐV.
A.T biên dịch, ảnh insidethegames